|
Çka po
ndodhe me zhvilimin e qendrueshem ekonomik ne
rrethanat e reja globale?
Nga Dr. Bedri Selmani
Horizontet e zhvillimit te elitave
politike dhe te ndermarrseve ne nivel global, qofte ne
kufijt nacional apo internacional, shume qarte jane
te percaktuar per rritjen materiale si qillim kryesor
i reproduksionit shoqeror. Zhvillimi i qendrueshem
praktikisht ende nuk eshte bere qellim i aktivitetit
te ,,rrymave kryesore’’te ketyre elitave,qe
qendrueshmeria e ardheshme te behet ,,vlere dhe
interes’’,perball ,,rritjes dhe profitit’’, apo me
mire me e thene nuk eshte bere ,,force motorrike’’
per bazen e qeverisje se marrdhenjeve
shoqerore-ekonomike?!.
Rritja ekonomike e krijuar ne
rezonin ekonomik per te prodhuar, per te shitur, per
te shpenzuar... me shume se te tjeret, me se shumti qe
eshte e mundimshme, me me efikasitet, eshte e krijuar
ne inperativin e padiskutueshem ekonomik te
krijimtaris, si dhe i udhehequr ne garen per
maksimalizim te profitit, ka krijuar polarizimin ne
shtete te pasura dhe te varfura, si dhe hendekun
gjithnje e me te madh ekonomik dhe teknologjik ne mes
te tyre dhe ne iluzionin e vete gares se pakufi, ka
ngritur mistifikimin e rritjes, hiperproduksionin e
mallit dhe sherbimeve, imperine e shoqeris konsumuese,
kultin e shteteve nacionale si dhe pasurin apo
varfrine e tyre. Keshtu eshte krijuar ,,paradigma e
rritjes ekonomike’’, e cila eshte ngritur ne etike te
efikasitetit dhe ne perkrahje te saj me çdo çmim.
Me “rritje ekonomike” shpeshe eshte
nenkuptuar edhe “zhvillimi i qendrueshem eknomik” dhe
nuk eshte shtruar dallimi kualitativ ne mes te ketyre
koncepteve, te cilat nuk e perjashtojn njera tjetren
por plotesohen ne mes veti ne menyre kualitative. Shum
autore me te drejte kane konstatuar qe rritja
ekonomike eshte perhapje kuantitative e dimensioneve
te struktures ekonomike qe shpesh nuk eshte ne
drejtepeshim me rrethinen.
Çeshtje me rendesi te posaqme tek
zhvillimi i qendrueshem bashkohore eshte padyshim
çeshtja e kualitetit te zhvillimit. Pergjegjja per
kete çeshtje kerkon njohuri dhe respektim te trendeve
globale socio-ekonomike.
Pradigma e ,,rritjes ekonomike’’,
edhe pse sot ne trendet globale dhe me pasojat qe i ka
shkaktuar, ka ardhur ne pikeqeshtje?.. Prap se prap,
per vendet ne transicion me zhvillim jo te mjaftueshem,
po behet shpesh qellim fillestar i zhvillimit. Mirepo,
me rendesi eshte qe te mos behet imperativ dhe qe
rritja ekonomike te konceptohet si parashtrim
fillestar ne funksion te zhvillimit kualitativ, ate i
cili do t’i percjell trendet globale socio-ekonomike
dhe i respekton e i nxite specifikat vetanake.
Rritja ekonomike vetem nga vetja
nuk e zgjedh problemin e zhvillimit. Kete me se miri e
shpjegon thenja e nje autori i cili me drejte thote:
“Zhvillimi ekonomik eshte diçka shume me i gjere dhe
me i thelle se ekonomia... Rrenjet i ka jashte sferes
ekonomike: ne arsimim, organizim, disiplin, dhe mbi te
gjitha keto, ne pavaresin politike dhe ne vetedijen
nacionale mbi vet besimin. Ate nuk mund ta “prodhojne”
veprimet profesionale te transplatimit, te cilin do ta
benin ekspertet e jashtem ose elita vendore qe ka
humbur kontaktin me njerezit e rendomte. Ai mund te
kete suksese vetem ne qoftese aplikohet si levizje e
gjere popullore, ,,levizje e ristrukturimit”, qe si
primat e thekson shfrytezimin e energjise, entuziazmin,
intelegjencen dhe aftesin punuese te te gjitheve.
Suksesi nuk mund te arrithet me ndonje forme te
“magjise” qe do ta prodhonin dijetaret, tekniket, ose
planifikuesit ekonomik”...
Te vetedijshem qe ndryshimet jane
me dhimbje dhe veshtersi dhe se nuk eshte e mundshme
te ndodhin mbrenda nate, krijimi i ligjeve te reja, i
industrive te reja dhe aplikimi i tyre, vet
paralajmerimi i ndryshimeve te cilat jane paraqitur
per “te cilat egziston shpresa”, tregohet si trendi i
ri ne zhvillimin e ri boteror ne te cilin ekonomia
eshte vetem pjese e saj integrale.
Ne brendine e vet ,,zhvillimi i
qendrueshem’’ eshte proces i ndryshimeve ne cilin
eksploatimi i resurseve, drejtimi i investimeve,
zhvillimi teknologjik dhe ndryshimet institucionale
jane ne harmoni me qellimin e permbushjes se nevojave
potenciale te tanishme dhe te ardheshme. Filozofia e
,,zhvillimit te qendrueshem’’ niset nga kuptimi i
interaksioneve ekonomike dhe ekologjike dhe preferon
pjesemarrjen e politikes mbrojtese.
Prandaj vetem parashtrimi i
çeshtjeve per “zhvillimin e ri”, si, per ke dhe per
çka? Na shpijen ne konceptin e ,,zhvillimit te
qendrueshem ekonomik’’. Per kete, kutpimi i kufijeve
te zhvillimt te ardhemerise tone te perbashket eshte e
rendesishme te kuptojm konceptin e ,,zhvillimit te
qendrueshem’’, i cili paraqet egezistencen e pardigmes
se zhvillimit te ri boteror dhe bazen e koncenzuesit
per zhvillim te ri!..
Trendi i ,,zhvillimit te
qendrueshem ekonomik’’, zhvillimi i ri ne vete
inkuadron: zhvillimin ekonomik (permiresimin e
kushteve materiale te jetes dhe pasurise); zhvilllimin
social (mireqenja ne ushqim, shendetesi, jete te
shendosh, arsimim, punesim, banim); zhvillimin politik,
i krijuar ne pranimin (e te drejtave politike dhe
demokratike, lirive politike, te drejtave njerezore),
zhvillimin kulturor (shprehja autonome specifike e
kulturave te ndryshme); dimensionin ekologjik (mbrojtja
dhe perparimi i ambientit, perkatesisht jete te plote
dhe kualitative) dhe etiken e re globale qe nenkupton
(pergjegjesin e re nderkombetare dhe prosperitetin,
drejtesin dhe te ardhmen e sigurte). Kjo arrihet me
bashkepunimin nderkombetar, ne te gjitha nivelet dhe
ne te gjitha sferat e jetes shoqerore: ne ekonomi,
politike, ekologji, kulture, etike!..
Prandaj, tere kjo ka te beje me
qellimin si ta rinjohim ,,zhvillimin e ri te
qendrueshem’’, ne format e ndryshme te permendura
institucionale dhe joinstitucionale te ekzistimit ne
pjese te ndryshme te botes dhe ne aspekte te
dallueshme te zhvillimit, si ta rinjohim si shanse
objektive te re te ardhmerise se perbashket, zhvillimi
i ri nuk paraqet utopi, ne qofte se utopine e kuptojm
si vizion te se ardhmes, qe po ndodhe sot,vizionin ne
te cilin civilizimi bashkohore bazohet dhe po nderton
projektin e vet te qellimit te ri!..
JU MUND TE MIRRNI PJESE AKTIVE NE FORUM NESE JU
INTERSONE KJO TEME!
(Autori eshte ekspert i mardhenjeve
ekonomike nderkombetare) |
