|
Pse “pavaresia e kushtezuar” e
pengon fillimin e zhvillimit ekonomik te Kosoves
Para fillimit te bisedimeve nderkombetare per statusin
perfundimtar te Kosoves, ne opinionin publik
nderkombetar dhe ate te vendit, kane filluar spekulime
te ndryshme rreth asaj se si do te zgjidhet statusi i
ardhshem dhe i vonuar i Kosoves?. Pra fjala eshte,
prej atyre te cilet pavaresine e shohin si zgjidhje te
vetme te natyrshme, gjer te ata te cilet edhe me tutje
spekulojne ne menyra dhe forma te ndryshme kunder
pavaresise, apo varianti me i ri qe eshte jo i
natyrshem dhe i pa aplikueshem, zgjidhja e
ashtuquajtur “pavaresi e kushtezuar”!?.
Tere kjo dileme rreth statusit final nga ana ,,qendrave
te vendosjes” ne diplomacine nderkombetare, gjendjen
aktuale socio-ekonomike dhe politike te Kosoves e ka
bere te paqendrueshme per institucionet e perkoheshme
te Kosoves, qe ne realitet mund te kete pasoja te
pakompenzueshme per qytetaret dhe perspektiven e
tyre?!. Ne te vertet, keto gjenerata jane ne rrezik te
humbin krejtesisht mundesin e perspektives ne vendin e
tyre, per shkak te papunesise dhe krizes ekonomike qe
e ka kapluar Kosoven. Te vetmen mundesi qytetaret tani
e kane te ikun ne ,, menyre ilegale” ne boten e
jashtme per te siguruar ,,kafshaten e gojes”, dukuri
kjo e cila po merr permasa gjithnje e me alarmante!..
Çka ne realitet po ndodhe me ekonomin Kosoves?
Termi “pavaresi e kushtezuar” ne rend te par eshte
mjaft i gjere dhe i pakuptueshem, tani per tani disa
qarqe nderkombetare po e kuptojne me teper si nje
shenje te re te statusit kalimtar se sa si nje
permbajtje te sakte. Kjo permbajtje pa dyshim eshte
shprehje jo logjike dhe e panatyrshme nga aspekti
juridik!?. Por,ne tere kete nje eshte shume qarte
rezoluta 1244 e OKB-ar eshte bere e paqendrueshme, per
arsye se ajo nuk i ka dhene rezultatet e duhura sa i
perket zhvillimit ekonomik ne keto gjashte vite te
kaluara, edhe pse kjo rezolut ka garantuar zhvillimin
ekonomik te Kosoves gjate mandatit te saje...
Ekonomise Kosovare i ka ndodhur deindustrializimi
pothuajse i te gjitha kapaciteteve ekzistuese
industriale. Kurse tani po perballet me mungese te
akumulimit vendor te kapitalit (me pamundesi te
marrjes se kredive te jashtme per shkak te statusit te
pa definuar, UNMIK-u nuk ka mundur te garantoj per
kthimin e ketyre kredive), shkalle jo reale te
kamatave, me papunesi ekstreme, kurse investimet e
jashtme e kane anashkaluar ekonomin kosovare per shkak
se mungon adresa e sigurise juridike shteterore?!.
Tere kjo ka bere qe ne Kosove reformat e domosdoshme
shoqeroro-ekonomike, ende nuk kane filluar per shkak
te mungeses drastike te mjeteve financiare. Ndersa
procesi i transicionit /transformimit eshte ne ngecje
te plote, kurse pas pese viteve te rindertimit, (te
asaj qe eshte rrenuar nga agresori gjate roberise dhe
luftes çlirimtare) ne kete vit Kosova do te kete
rritje ekonomike negative,(vlen te theksohet se per tu
arritur prodhimi industrial i viteve te tetedhjeta,
Kosoves i duhen s’paku edhe dhjete vite te ardhshme).
Po thuajse te gjitha keto trende negative po ndodhin
per shkak pse burokracia nderkombetare tani e gjashte
vjet ende po hamendet dhe po e zvarrit, pa nevoje, qe
te pranoj nderkombetarishte Shtetin e pavarur te
Kosoves, si proces te natyrshem, qe ka ardhur si pasoj
e ngjarjeve ne vitet e nentedhjeta te shekullit te
kaluar ne keto hapesira, per shkak te ndryshimeve
gjeo-politike dhe gjeo-strategjike. Prandaj, ,,qendrat
e vendosjes” nderkombetare me ne fund duhet ta
kuptojne qe pavaresia e Kosoves duhet te zgjidhet
shpejt dhe ne menyre konkrete, sepse kjo eshte bere
domosdoshmeri per qytetaret e saj, te cilet gjithnje e
me shume po tregojne “lodhje nga pritja e koherave me
te mira” ata tani me te drejte “po ndjehen te privuar
dhe te getiizuar” nga e drejta per fillimin e
zhvillimit normal shoqeror-ekonomik, per shkak te
statusit ende te pazgjidhur?!
Vlen gjithashtu te theksohet se tere kjo gjithnje e me
shume po bien ne kundershtim, me idete themelore te
procesit objektiv te globalizmit qe drejtperdrejte
eshte i lidhur per konceptin “per rendin e ri boteror”
i cili i ka pranuar dhe i respekton pese vlerat
themelore te cilat jane themel i lidhmerise dhe
bashkepunimit nderkombetar: paqja ; e drejta per
zhvillim shoqeroro-ekonomik ; respektimi i te drejtave
njerezore ; drejtpeshimi ekologjik dhe demokracia .
Pse pavaresia e plote eshte çels i fillimit te
zhvillimit ekonomik?
E drejta e lirise se vullnetit qytetar ne Kosove eshte
ne rrezik, per kete misioni nderkombetare mund do ta
humbe besimin e qytetareve, po qe se edhe me tutje
zvarrit te drejten legjitime per vetevendosje per
Shtetin e pavarur te Kosoves. Nga te gjitha analizat
shkencore qe jane bere gjere me tani, rrjedhe se
pavaresia e plote e Kosoves, jo qe nuk paraqet rrezik
per askend por perkundrazi siguron bazen per fillimin
e zhvillimit ekonomik te vendit, kurse kjo me tutje
eshte garanci per sigurin ushtarako- politike te
rajonit, si dhe siguron funksionimin e demokracise se
mirefillte per te gjithe qytetaret e saj.
Prandaj, vetem pas shpalljes dhe pranimit nderkombetar
te Shtetit te Kosoves, mund te flasim per nje fillim
te zhvillimit te qendrueshem ekonomik. Me kete Shteti
juridik i Kosoves do te krijonte bazen e sigurise
ligjore per investimet vendore dhe investimet direkte
te jashtme, te cilat do te mundesonin nxitjen e
shpejtuar te zhvillimit ekonomik, punesimin, rritjen e
ofertes konkurruese te ndermarrjeve, mundesin e
lehtesimit te pjesemarrjes ne burimet financiare
nderkombetare (kredit e jashtme), tere kjo do te
ndikonte ne rritjen e prodhimtarise dhe te eksportit.
Nder te tjera, kjo do te mundesonte fillimin e ardhjes
se filialeve te koorporatave transnacionale, te cilat
jane te domosdoshme per procesin e transformim dhe
ristrukturimit modern te ekonomise kosovare. Nuk duhet
harruar qe korporatat transnacionale jane aktoret
global kryesor per nxitjen e hulumtimeve dhe
zhvillimit, te teknologjive te reja, te veprimtarive
te reja prodhuese dhe sherbyese, jane njeherit edhe
bartes te rregullave te reja organizative te sjelljes.
Me ardhjen e pasurise se tyre te prekshme dhe te
paprekshme te kapitalit, teknologjise, arsimimi dhe
riaftesimi i fuqise punetore, standardet e mbrojtjes
se ambientit... Te gjitha keto ne afat te gjate munden
t’i kontribuojne fillimit te zhvillimit te ri te
qendrueshem ekonomik te Kosoves. Mirepo, kompanite
transnacionale investojne vetem ne ato vende, ku
ekziston adresa e funksionimit te shtetit juridik,
sepse vetem kjo garanton kapitalin e tyre.
Pavaresia e plote e Kosoves eshte e vetmja terapi, qe
u mundeson qytetareve te saje te fillojne te dalin nga
varferia dhe jo perspektiva si shkak i papunesise se
larte. Kurse vendit i garanton zhvillim dhe dalje te
sigurt nga kriza ekonomike,tere kjo institucioneve
shteterore te Kosoves do t’ju mundeson qe sa me shpejt
t’i fillojn parapregaditjet per plotesimin e
standardeve per integrim ne Unionin Evropian...
JU MUND TE MIRRNI PJESE AKTIVE NE FORUM NESE JU
INTERSONE KJO TEME!
( Autori eshte ekspert i marredhenieve ekonomike
nderkombetare) |
