Arsyet per kete Projektligj

Ky ligj paraqet bazen per rregullimin e nxitjes se investimeve vendore dhe investimeve direkte te jashteme, te cilat do te mundesonin nxitjen e shpejtuar te zhvillimit ekonomik, punesimin, rritjen e aftesis konkuruese te ndermarrjeve, mundesin e lehtesimit te pjesemarrjes ne burimet nderkombetare financiare dhe ne rritjen e eksportit. Nder te tjera ky ligj do te mundesonte fillimin e ardhjes te filialeve te kompanive transnacinale, qe me pasurit e tyre te fuqishme siq jane kapitali, teknologjia, shkollimi dhe rikualifikimi i fuqise punetore, standardet per mbrojtjen e ambientit, me nje fjale ato per nje afate te gjate mund t’i kontribojne zhvillimit te ri te qendrueshem ekonomik te Kosoves.

Siq po tregojne pervojat ekonomis boterore, kapaciteti i qeverive ne qeverisjen me ekonomi dhe me arritjen e qellimeve ekonomike nacionale nga politika fiskale gjere te mbrojtja e ambientit, jane te formuara me forcen e korporateve tranonacionale.

Per te gjitha keto trende pozitive qe mund te ndodhin, shpeshehere nga kolluaret e caktuara krijohet nje lloj skepticizmi apo me mire me thene konzervatizem ekonomik, “se jemi ne rrezike qe Kosova t’ju shitet t’huajve” mandej eshte prezente frika qe arsyetohet, se a thua:

a do te jene strategjit e kompanive te huaja dhe operacionet e tyre ne harmoni me qellimet dhe politiken nacionale te vendit?

a do ta sjellin korporatat transnacionale kapitalin nga jasht, duke mos i thithur ne kete rast burimet e mangta vendore?

a do te jene teknologjit e transferit ne harmoni me mundesit dhe kushtet lokale?
a do te tregojn kompanit e huaja fleksibilitet per participin lokal ne pronesi dhe kontroll?
a do te kontirbojne ne zhvillimin e resureseve njerezore dhe ne investime ne infrastrukturen perkatese?
a do ta shpejtojn kapacitetin eksportues te vendit?
Me nje fjale a do te sillen si qytetare te mire te koporates?

Pergjegjejet ne keto çeshtje mund te jene pozitive dhe negative, kjo eshte shume pak e rendesishme. E rendesishme per ekonomin e Kosoves (e cila per momentin eshte e varfur e vogel e deindustrializuar, dhe tani per tani e pa adres) eshte qe te gjitha keto te rregullohen me ligj.

Qellimi i ligjit

Me kete praojektligj sigurohen dhe mbrohen investimet vendore dhe te huajat dhe praktikisht intensiofikohen mundesit e partneritetit ndermjet Qeveris se Kosoves dhe investueseve potencial vendor dhe te huajeve. Masat nxitese per favorizim ose lehtesimi tatimor dhe doganor, do te sigurojn qe ne veprimtarit ekonomike te arrihet qellimi kryesore: inkuadrimi i ekonomis kosovare ne rrjedhat e kembimit nderkombetar. Me kete do te arrihet qe ekonomia e Kosoves te behet ekonomi e vogel e hapur, qe do te jete nen ndikimin e proceseve zhvillimore te ekonomis globale, me kete do te intesifikoheshin transicioni, transformimi dhe ristrukturimi, do te fillonin reformat shoqerore-ekonomike dhe tere kjo do te mundesonte integrimin me te shpejt te ekonomis kosovare ne UE-ne, gjitheher duke u mbeshtetur ne standardet e strategjis integruese evropiane.

Permbajtja e Projektligjit

Projektligji i ka pese kapituj:

Ne kapitullin e pare percaktohen dispozitat e pergjitheshme te sistemit te masave nxitese permes te cilave arrihen keto qellime:

krijohet siguria ekologjike e veprimtarive ekonomike;
vendosja e paisjeve te reja dhe e teknologjise bashkekohore;
zbatimi i porceseve te reja te prodhimit dhe te prodhimeve te reja
punesimi me i madh dhe riedukimi i te punesuareve;
modernizimi dhe ngritja e afarizmit;
zhvillimi i prodhimit ne shkalle me te larte te perpunimit;
rritja e eksportit;
rritja e aktivitetit ekonomik ne rajonet e Kosoves, ne te cilat rritja ekonomike dhe e punesimit kane mbetur nen mesataren e vendit;
kursimi i energjis;
forcimi i veprimtarive informatike;
bashkepunimi me institucionet financiare nderkombetare;
pershtatja e ekonomise se Kosoves ndaj standardeve evropiane;

Kapitulli i dyte, permban masat nxitese per favorizim tatimor dhe doganor, qe mundesojn rritjen e investimeve, hapjen e vendeve te reja te punes, riedukimi profesional ose rikualfikimin e punetoreve.
Kapitulli i trete, percakton favorizimet tatimore dhe ato doganore, me saktesi i cakton kriteret dhe kushtet qe do t’u mundesohen investueseve te favorizimeve tatimore dhe doganore, me kusht qe t’u permbahen dispozitave ligjore sipas ketij ligji.

Ketu vlen te permendet lartesia shkalles se lehtesimeve tatimore e cila mundet me zgjuar diskutim “se a eshte e larte apo teper e ulte”, lidhur me kete mendimi im eshte se keto lehtesime tatimore jane ne nivel te konkurences te masave nxitese e cila eshte mjate e ashper ne te gjitha ekonomit e vendeve postsocialiste, prandaj çdo tendence qe keto kritere te ndryshohen (duke thene se 10 vjete eshte shume qe te vlejn favorizimet tatimore me shkallen 7% mandej 3% dhe zero, mvarsisht nga shuma e kapitalit te investuar dhe numrit te te punesuarve. Prandaj, çdo ndryshim i ketyre kritereve ekonomin e varfur te Kosoves do ta bente jo konkuruese ne krahasim me ekonomit e rajonit. Duke u bazuar ne kete une besoj se do te perkrahen keto kritere konkrete te favorizimeve tatimore per investuesit potencial.

Kapitulli i katert, perfshin dispozitat ndeshkimore.

Kapitulli i peste, perfshin dispozitat kalimtare dhe te fundit.

Kapaciteti per hartimin e Projektligjit.

Ne procesin e hartimit te ketij projektligji jame konsultuar me ekspert vendore dhe nderkombetar njohes te mire te kesaj çeshtje, si dhe e kam shqyrtuar edhe literaturen perkatese. Njiherit kan analizuar edhe ligje perkatese te disa vendeve ne transicion (qe kryesisht jane te ngjajshme) qe duke e jetesuar ne praktike kete ligj kane arritur ta kalojn me sukses fazen e transicionit shoqeror ekonomik, duke siguruar investime direkte te huaja, qe u kane mundesuar atyre zhvillim te qendrueshem ekonomik dhe zvogelimin e papunesise.

Zonja dhe zotrinj deputet, Projektligji per nxitjen e investimeve eshte me se i domosdoshem per ekonomin e Kosoves e cila po perjeton krizen me te thelle te mundeshme ekonomike, mungesen drastike te akumulimit te kapitalit vendor shkalla joreale e kamatave, jane disa indikatore qe procesin e posa filluar te tranzicionit dhe transformimit ekonomiko-shoqeror e kane ber shume te gjate, te dhimbshem te mundimshem i cili po shkakton shpenzime te larta. Prandaj e vetmja alternative per ringjalljen e ekonomis se rrenuar dhe te deindustrializuar te Kosoves, jane investimet direkte te huaja dhe vendore ne kete rast duke u bazuar ne kapitalin e diaspores.Vlen te veçohet se gjere me tani potencialin e kapitalit te diaspores tone e kemi nençmuar gjere ne keqetrajtim per shkak te mungeses administrativo-ligjore.Me kete Projektligj mundesohet qe diaspora jone ta kethen besimin e humbur,dhe qe do te filloj te investoj kapitalin e saj ne ekonomin e Kosoves.

Jetesimi i ketij Ligji eshte e vetmja terapi qe u mundeson qytetareve te Kosoves te fillojn te dalin nga varferia dhe joperspektiva si shkak i papunesise se larte.

Sipas kesaj qe u tha me larte, kerkoj nga komisioni perkates pran Odes Ekonomike qe te shqyrtoj mundesit per projekt propozimin e Projektligjit per nxitjen e investimeve ne Kosove, qe i njejti ti propozohet Qeveris apo parlamentit me qellim te miratimit.

Me respekt,
Dr. Sc. Bedri Selmani