|
Cilat do
te jene ndryshimet ne politiken dhe ekonomin globale
ne vitin 2007-te
Shkruan: Dr. Bedri Selmani
Ndryshimet politike ne vendet e Unionit Evropian,
do t’i rrisin gjasat qe prape te riafirmohet tregimi
per kushtetuten e deshtuar te UE-se. Arsyetimi qe
eshte bere ne publikimin “Bota ne 2007-ne”: Unioni
Evropian do te funksionon vetem ne qofte se kete e
deshirojne lideret e vendeve te medha te Evropes, duke
besuar qe politika evropiane do t’ju ndihmoj ne
arritjen e qellimeve nacionale te vendeve te tyre.
Per dy vendet e medha te Evropes ndryshimet ne vitin
2007-te do te fillojne nga niveli i larte. Me
shkuarjen e Tony Blair Britania e Madhe do te fiton
kryeministrin e ri, kurse pas 12 vjeteve te qeverisjes
se Jacqua Chirac, Franca po e pret kryetarin e
gjenerates se re. Disa prej institucioneve
nderkombetare siç eshte OKB-ja do t’a udheheqin
njereze te rij. Keshtu qe ne vend te Kofi Annan vjen
Koreani Jugor Ban-Kimoo, kurse Unioni Evropian ne
Janar do ta kryeson kancelaria gjermane Angela Merkel.
Qeshtjet qe do t’i preokupojne lideret e botes ne
vitin qe po vjen, sipas publikimit “Bota 2007-te”, te
lajmeruar nga “The Economist”, jane kryesisht te
njohura: nga ndryshimet klimatike; te drejtpeshimit te
rij ne mes te fuqive globale, te terheqjes se SHBA-ve
nga Iraku; gjere te zvogelimi i varferise ne bote. Per
ekonomine globale pritet vit i rrezikshem, mirepo
shkalla e rritjes edhe me tutje do te jete e larte,
kryesisht duke ju falenderuar vendeve ne zhvillim.
eshte e njohur qe ekonomite e vendeve te medha te
Evropes, sa i perket zhvillimit ekonomik kane mbetur
mbrapa me vite ne krahasim me ekonomin e SHBA-ve.
Mirepo ky vit per keto vende ka qene viti me i
suksesshem ne dhjete vjetshin e fundit. Edhe pse
politikanet me vonese reagojne ne ndryshimet ekonomike,
“The Economist” parashikon qe rritja ekonomike e
shpejt ne kete vit pozitivisht do te ndikon ne
2007-ne, eshte e mundur qe deri atehere te kemi edhe
ngadalesim te kesaj rritjeje. Si duket jane caktuar
ciklet e ndryshimeve ne institucionete evropiane, te
cilat jane bere pothuajse imperativ politik, qe per
çdo kater-pese vjet te nenshkruhet nga nje marreveshje.
Me nenshkrimin e marreveshjes se Maastrichtit me
1992-te kane pasuar marreveshjet e Amsterdamit dhe
Nices, pas tere kesaj ka ardhur deri te ngecja ne
vitin 2005, kur ne disa referendume eshte refuzuar
projekt kushtetuta e re. Rrjedha e nderprere sigurisht
do te vazhdoj ne 2007-te.
Kancelarja gjermane Angela Merkel, e cila do te
udheheq presidencen e UE-se ne gjysmen e pare te vitit,
planifikon konsultime intensive me qellim qe “procesit
kushtetues t’i jep jete te re”. Ne plan eshte qe
projekt kushtetuta e re e shkurtuar, te jete e
pergatitur gjere te mesi i vitit 2007-te. Per kete do
te diskutohet ne vitet e ardhshme, parlamentet e
vendeve anetare do ta ratifikojne kushtetuten, por
neqofte se behet e domosdoshme per te do te voton edhe
elektorati i vendeve anetare te UE-se. Keshtu UE-ja
mund ta fiton kushtetuten e re diku rreth viteve
2009-2010-te. Prandaj, ndryshimet politike qe do te
ndodhin ne vendet e EU-se gjat vitit 2007-te mund ta
riafirmojne tregimin per kushtetute, siç arsyetohet ne
publikimin “Bota ne 2007-te”: UE-ja do te funksionon
vetem ne qofte se kete e deshirojne lideret e vendeve
te medha Evropiane, duke besuar qe politika evropiane
do t’ju ndihmoj ne arritjen e qellimeve nacionale te
vendeve te tyre. Gjere ne gjysmen e pare te 2007-es,
pritet qe skenen politike te Evropes definitivisht ta
leshojne “lideret politike te vendeve te medha te
Evropes te cilet gjate udheheqjes se tyre ishin
defanziv, cinik dhe vete shkaterrues”. Procesi i
transformimit ka filluar ne gjysmen e pare te 2006-es,
kur per kryeminister te Italise u zgjedh Romano Prodi,
kurse Angela Merkelit i nevojitet politike evropiane
aktive dhe e suksesshme. Nga e tere kjo jane mjafte
indikative prognozat e zgjedhjeve presidenciale ne
France dhe ndikimi i tyre ne pjesen tjeter te Evropes,
prape se prape besohet qe perkrahja e metutjeshme per
integrimin e Evropes nuk do te mungoj.
Ne nivel boteror njera nga temat me rol te veçante do
te jete qeverisja me ndryshimet e forcave globale.
Zhvillimi i shpejt i tregjeve te posa krijuara dhe
rritja e ngadalshme ne vendet e zhvilluara do ta
imponoj dialogun per marredheniet e reja politike ne
bote. Ne kete vit, kur ekonomia globale eshte rrite me
shkallen me te shpejt ne 30 vitet e fundit, do te jete
veshtir te perseritet ky sukses. Prandaj ne vitin
2007-te parashihen me shume te papritura, eshte lajm i
mire qe deri te ndonje thyerje e madhe ekonomike sipas
te gjitha gjasave nuk do te vjen, kurse shkalla e
rritjes ekonomike do te jete me e madhe se e viteve te
90-ta. Ne vendet e zhvilluara shkalla e rritjes do te
sillet rreth 2.3 perçind ne vit, kurse ne tregjet e
posa krijuara te prira nga Kina do te arrihet shkalla
e rritjes ekonomike prej 7.5 perçind. Mirepo, rritja e
shpejt ekonomike e bart rrezikun shume te madh te
ketyre tregjeve duke pasur parasysh ketu edhe Kinen,
nga veshtiresite ne mbajtjen nen kontroll te ekonomise.
Rritjet e investimeve ne Kine po thuajse jane te
pandalshme dhe per kete gjithnje e me shume po
shtrohet çeshtja a do te kthehen ato. Per çdo dite po
ngriten fabrika te reja, keshtu qe oferta per shume
prodhime po e kalon kerkesen, dhe per kete çmimet dhe
fitimet jane ne renie te madhe, nga kjo, kompanive
gjithnje e me shume po ju veshtiresohet pagesa e
anuiteteve kreditore. Ekziston rreziku qe bankat te
ballafaqohen me rritjen e shpejt te kerkesave te pa
paguara. Qeveria kineze eshte e vetedijshme per
rrezikun, por perpjekjet e saj qe te ngadalesojne
rritjen ekonomike te pa kontrolluar gjere me tani nuk
kane dhene rezultate.
Tregimi eshte plotesisht tjeter ne SHBA-te, ku pritet
ngadalesimi i konsumit, kurse gjithnje e me shume
flitet per recesion. Çmimet e patundshmerive, te cilat
per nje kohe te gjate kane nxitur bumin konsumues,
tani ne shume qytete kane filluar reniet e çmimeve.
Tere kjo e ka veshtiresuar poziten e konsumatoreve ne
marrjen e kredive te reja per blerjen e mallrave dhe
sherbimeve. Rritje e shkalles se kamatave do ta
zvogelon aftesine blerese te qytetareve dhe te
kompanive, keshtu ky ngadalesim shume lehte mund te
shnderrohet ne recesion me pasoja te renda ekonomike.
Ekonomia japoneze mund ta kete edhe nje vit te
suksesshem, te gjithe rregullatoret relevant flasin ne
sherbim te suksesit. Ne Eurozone priten rezultate me
te vogla impresive per shkak te shkalles se kamatave
te larta, mandej pritet rritje e tatimit ne konsum ne
Gjermani, kurse kerkesa amerikane per mallrat
evropiane mjafte do te zvogelohet. Nga kjo mund te
thuhet se ekonomin globale do ta terheqin vendet ne
zhvillim. Vit i mire mund te pritet edhe ne pjesen me
te madhe te tregjeve te posa krijuara, duke e
perfshire ketu Evropen Lindore, ish vendet e Bashkimit
Sovjetik, Indin pjesen tjeter te Azise, Ameriken
Latine pa e perjashtuar ne kete rast as Afriken.
”The Economist” nuk e perjashton mundesin qe zhvillimi
i situates te jete edhe ndryshe kjo gjithhere eshte e
mundshme. Por viti 2007-te do te duhej te jete i mire
per politikanet evropian dhe per vendet ne zhvillim.
JU MUND TE MIRRNI PJESE AKTIVE NE FORUM NESE JU
INTERSONE KJO TEME!
( Autori eshte ekspert i marredhenieve ekonomike
nderkombetare) |
