|
Pro et
contra globalizimit
Shkruan: Dr. Bedri Selmani
Mendimtaret e ndryshem, ne debatet te cilat i kane
zhvilluar gjate viteve te kaluara, jane percaktuar per
dy pikepamje diametralisht te kunderta per proceset
globalizuese. Dallimet kryesore po sublimohen ne mes
te skeptikeve dhe radikaleve.
Sipas skeptikeve, i tere tregimi per globalizimin
eshte vetem ,, fjale”. Çfaredo qe te jene te arriturat,
dyshimet dhe problemet e ekonomise globale asgje nuk
kane ndryshuar ne krahasim me te kaluaren. Koncepti i
globalizimit, sipas skeptikeve eshte ideologji e
imponuar nga promovuesit e tregtise se lire te cilat
deshirojne ta shkaterrojne sistemin e ndihmes sociale
dhe t’i zvogelojne shpenzimet e shtetit. Kjo qe po
ndodh ne te vertet eshte kthim mbrapa ne gjendjen e
botes te para njeqind vjeteve.
Kurse radikalet jo vetem qe e konstatojne se
globalizmi eshte proces i vertet, por qe pasojat e tij
mund te vrehen gjithkund. Kembimi global i mallrave
dhe sherbimeve eshte shume me i zhvilluar se sa para 2
– 3 decenieve, kjo ka krijuar fleksibilitet te
theksuar sa i perket kufijve te shteteve nacionale.
Kombet kane humbur nje pjese te madhe te sovranitetit
te meparshem, kurse politikanet kane humbur nje pjese
te madhe te mundesive te tyre nga e kaluara, qe te
ndikojne ne ngjarjet vendore dhe nderkombetare. Per
çdo dite ne tregun global financiar qarkullojne me
shume se triliona dollar, çka eshte rritje shume e
madhe ne raport me dhjete vjetshin e kaluar. Per kete
globalizimi, keshtu si po e perjetojme, nga shume
aspekte jo vetem qe eshte proces plotesisht i ri qe po
i ndodhe njerezimit, por pa dyshim eshte proces
revolucionar.
Cila nga keto dy pikepamje, kane te drejte?
Si duket radikalet kane me shume argumente bindese se
sa skeptiket. E verteta me e madhe eshte qe niveli i
tregtise globale, sot eshte zhvilluar si kurr me pare,
i cili ka inkuadruar spekter te gjere te mallrave dhe
sherbimeve.
Nga ana tjeter, globalizimin nuk duhet ta shikojme
vetem nga aspekti ekonomik. Ky proces eshte politike,
teknologjik dhe kulturor per aq sa eshte edhe ekonomik.
Me shume se kjo, nuk duhet harruar qe ky proces eshte
nen ndikimin e zhvillimit te sistemit komunikimit i
cili ka filluar ne fund te viteve 60-ta. Ne ekonomin
me te re elektronike: menaxheret e fondeve, bankave,
korporatave si dhe miliona investitoreve individual,
po bartin sasi te medha te kapitalit nga nje ane e
botes ne anen tjeter, vetem me nje “klikim” ne
kompjuterin e tyre. Duke e bere kete, ata mund t’i
destabilizojne edhe ekonomit me te fuqishme nacionale,
kjo ne realitet i ka ndodhe para nje kohe Azise
Lindore.
Prandaj, me drejt thuhet qe globalizmi eshte tog i
proceseve te nderlikuara, e kurrsesi nje proces i
vetem. Ajo nuk do te thote vetem “terheqje” te forces
nga niveli lokal dhe nacional ne drejtim te arenes
globale, por ndodhe edhe e kunderta, duke krijuar
presione te reja ne autonomin lokale.
Sociologu amerikan Daniel Bell me se miri e ka
shprehur kete fenomen te proceseve kur thote: “qe
kombet jane bere shume te vogla qe t’i zgjidhin
problemet e medha, por gjithashtu shume te medha qe
t’i zgjidhin problemet e vogla”
Çka po ndodhe me pabarazine ekonomike Veri - Jug?
Edhe pse proceset e globalizimit jane shume me te
gjera, prape vlen te theksohet qe ndikimet ekonomike
jane njera nder forcat te cilat po qeverisin me
ndryshimet, kryesisht permes sistemit financiar
global. Gjithashtu eshte e vertet qe globalizimi, nuk
ju sjell dobi te barabarta te gjitheve dhe me pasojat
e tij nuk eshte drejtepeshues. Shume njerez te cilet
jetojne jashte Evropes dhe Amerikes Veriore, tere kete
situate po e shikojne me pakenaqesi, duke menduar se
fajtor eshte “Vesternizimi” apo ndoshta “amerikanizimi”.
Duke u bazuar ne ate qe SHBA-te jane e vetmja
superfuqi dominuese ne ekonomi, kulture dhe ne
pozicionimin ushtarak ne rendin global.
Po te shikohen statistikat ato jane shume pesimistike.
Nje e pesta e popullates boterore qe eshte me e
varfura, pjesemarrja e saj ne te ardhurat globale ne
10 vjetshin e fundit ka shenuar renje te madhe nga
2.3% ne 1.4%. Ne anen tjeter, pjesemarrja ne te
ardhura globale qe u shkon nje te pestes te me te
pasurve eshte rrit nga 70% ne 85%. Tere kjo ne permasa
globale ka shkaktuar pabarazi edhe me te madhe
ekonomike se sa ne te kaluaren.
Pikepamjet pesimiste te skeptikeve ne kete rast,
globalizmin e konsiderojne qe ai ne pjesen me te madhe
eshte çeshtje ne mes veriut industrial, ne te cilin
vendet ne zhvillim te Jugut nuk po marrin pjese aktive.
Ata konsiderojne se tere kjo po behet gjithnje e me
shkaterruese per kulturat lokale, mandej, kjo eshte
bere perhapes kryesor i pabarazise boterore e cila po
ndikon ne rritjen e varferise.
Mirepo, ne anen tjeter sipas optimisteve apo
radikaleve, globalizimi gjithnje e me shume po behet i
decentralizuar – çka do te thote se nuk eshte nen
kontrollin e asnje grupi kombesh, e aq me pak te
korporatave transnacionale. Procesin e veprimeve
globalizuese e ndjejne barabar si ne vendet
perendimore ashtu edhe ne vendet tjera. Kjo eshte e
vertet si per sistemin: financiar global, te
komunikimit dhe te mediave, si dhe per ndryshimet te
cilat ndikojne ne natyren e vete qeverisjeve
shteterore. P.sh. “kolonizimi i kundert” eshte bere
dukuri mjaft prezente. Kolonizimi i kundert ka te beje
me ndikimin e vendeve jo perendimore ne trendet
perendimore. Shembujt jane te pa numert: Afrikanizimi
i Parisit dhe Londres, Latinizimi i Los Angelos,
paraqitja globale e sektorit te orientuar ne
teknologjine e lart ne Indi ose shitja e TV programeve
braziliane Portugalise etj.
Pse rrezistimi ndaj globalizmit eshte taktike e
gabuar?
eshte me se e çart qe tregtia e lire nuk ju sjell te
gjitheve permiresim dhe dobi te barabarte, kryesisht
kur kemi te bejme me vendet me pak te zhvilluara.
Hapja e ekonomise vendore ose e regjioneve te saj ndaj
tregtise se lire mund ta shkaterron ekonomin vendore,
ne qofte se ajo nuk eshte e pergatitur per nje proces
te tille. Mirepo, t’i rrezistosh globalizmit ekonomik
dhe te vendosesh per proteksionizem ekonomik eshte
gjithashtu, taktike e gabuar si per te pasurit ashtu
edhe per kombet e varfura. Format permanente te
proteksionizmit nuk do t’i ndihmojne zhvillimit te
vendeve te varfura, derisa per vendet e pasura do te
shkaktohet lufte ne mes te blloqeve ekonomike. A jane
shtetet nacionale si dhe lideret politike nacional te
tyre, edhe me tutje te fuqishem apo gjithnje e me
shume po behen jo te rendesishem per forcat te cilat
po e formojne rendin global? Shtetet nacionale edhe me
tutje jane te fuqishme, kurse lideret politik e kane
para veti rolin e madhe ne bote. Ne te njejten kohe,
shteteve nacionale po ju ndodhe si duket riformimi.
Por, politika ekonomike nacionale nuk mund te jete
efektive siç ka qene ne te kaluaren. Çka eshte me e
rendesishme ne tere kete, kombet perseri duhet te
mendojne per IDENTITETET e veta, tani kur format e
vjetra gjeopolitike po behen te vjetruara. Ndryshimet
e permendura po krijojne diçka qe kurre me pare nuk ka
ekzistuar e kjo eshte SHOQeRIA KOZMOPOLITE GLOBALE. Ne
jemi gjenerata e pare e cila po jeton ne kete shoqeri
kornizat e te ciles shume pak po shihen. Ky si duket
ende nuk eshte rend global i cili udheheqet me
vullnetin kolektiv te njerezimit.
Ne te kunderten, globalizmi po paraqitet ne menyre
shume anarhike, forma te pa parashikueshme te bartjeve
te perziera te qellimeve ekonomike, teknologjike dhe
kulturore. Me nje fjale, tani per tani askush sakte
nuk po e din, kah po shkon zhvillimi njerezor ne nivel
global.
JU MUND TE MIRRNI PJESE AKTIVE NE FORUM NESE JU
INTERSONE KJO TEME!
( Autori eshte ekspert i marredhenieve ekonomike
nderkombetare) |
