|
Çka po ndodhe me kapitalin sociokulturor te Kosoves?
Nga Dr. Bedri Selmani
Kapitali sociokulturor eshte bere njeri nga konceptet
me me ndikim dhe me i popullarizuar i cili ne 15
vjetshin e kalur eshte paraqitur ne shkencat shoqerore.
Kuptimi i kapitalit sociokulturor e ka imponuar jo
vetem dialogun shkencore, por edhe te analizave
mediale te realitetit shoqerore, si dhe te programeve
politike dhe strategjike. Ne çka mbeshtetet nje sukses
i tille i ides shkencore, e cila ka hapur shume debate
ne aspektin transdiciplinar? Si eshte e mundeshme, qe
ta pervetesojn ne menyre te barabarte edhe politikanet
e partive te “majta” edhe te “djatheta”? Perveq te
tjerave, si eshte e mundeshme qe kapitalin
sociokulturor po e respektojn edhe ekonomistet, te
cilet tradicionalisht nuk i kane mbeshtete arsyetimet
kulurore?
Pergjegjejen, si duket, vlen ta kerkojme ne pervojat e
zhvillimit nderkombetar politike edhe ekonomik ne
permasa globale... Kapitali sociokulturor eshte e
kunderta e teoris se modernizimit, sipas te ciles
rritja ekonomike dhe stabiliteti politike,
perfundimisht mvaren nga pervetesimi nacional dhe
kuluror i vendimeve neutrale teknologjiko-organizative
te nji shoqerie... Me kete eshte treguar qe kultura
luane nje role te pazavendesueshem, si ne aspektin
ekonomik ashtu edhe ne ate politike.Rexhimi kuluror i
nje bashkesie te cakutar shoqerore mund te jete grupe
i pengesave per zhvillim dhe stabilitet shoqerore, te
cilat e zvogelojn veprimin e tregut dhe te
institucioneve themelore te shoqerise, apo me mire me
e thene e ndalojn perparimin dhe mireqenjen shoqerore.
Sipas shume hulumtimeve te meparshme qe jane bere,
rrjedhe se: kur matrica kulturore e nje shoqerie eshte
e pavolitshme, e cila pershkruhet nga deficiti i
kapitalit sociokulturor, kemi per pasoje
mbrapambeturin kronike ekonomike, politike dhe
shoqerore. Ne rend te pare, kjo manifestohet me
shkalle te ulte te BPSH (bruto-produktit shoqeror) .Se
dyti, me jostabilitet politik te perhershem dhe me
veprime jodemokratike (te cilat shpesh zhvillohen
prapa fasadave formale demokratike), dhe e fundit me
shkalle shume te larte te kriminalitetit dhe formave
tjera te patologjive shoqerore.
Kapitalin sociokulturor mundemi ta definojm si grupe
te vetive kulturore te cilat e krijojn dhe e
mirembajne besimin reciprok dhe bashkepunimin mbrenda
nje bashkesie shoqerore ose te grupit. Siq eshte e
njohur, kapitali sociokulturor nuk jetesohet me ligje,
por krijohet dhe mirembahet me interakcionet e
perditeshme shoqerore(pra ju paraprine respetimit te
ligjeve). Materja qe e perben jane vlerat dhe normat
prosociale te cilat, ne mase te madhe ose te vogel,
mbeshteten ne traditen kulurore. Nga ky definim
kuptojm se kapitali sociokulturor nxite dhe e lehteson
bashkepunimin. Fjala pra eshte, per resursin kolektive
i cili ka veprim pozitiv ne dinamiken e zhvillimit
shoqeroro-ekonomik... Ne kete kuptim, kapitalin
sociokulturor duhet ta dallojm nga format e ndryshme
te lojalitetit familjare dhe klanore, ku dobia per
grupin e caktuar shpeshe krijohet ne deme te bashkesis
se gjere shoqerore!..
I
vrojtuar praktikisht, kapitali sociokulturor pebehet
prje tri dimenzioneve; e para prje tyre eshte,,besimi
shoqerore’’, ka te beje me gadishmerin inicuese per
bashkepunim (por jo vetem me antaret e familjes ose te
afermit, por edhe me te tjeret). Dimenzioni i dyte,
eshte ,,akcioni i shoqerise civile’’ i cili eshte
ngushte i lidhur per te parin, sepse vepron si
“shkolle e vogel” e besimit dhe e kooperimit.Kurse
dimenzioni i trete, eshte ,,respektimi i normave ose
civilizimi’’, ne te njejten kohe eshte rezultat i
veprimit te dy dimenzioneve te para dhe shtytjes se
tyre. Pra, respektimi i normave ne shoqeri mvaret nga
niveli i besueshmeris dhe suksesit te akcionit
shoqeror.
Hapja
e dialogut per kapitalin sociokulturor ka nje role te
veqant ne kontekstin e shoqeris kosovare. Jane disa
shkaqe per kete:
S’pari, per periudhen transitore e cila ne rastin e
shoqeris kosovare ka qene e veshtirsuar per shkak te
ngjarjeve te okupimit 10 vjeçar dhe luftes çlirimtare,
te cilet faktor pa dyshim kane ndikuar ne krijimin
“kollapsit kulturor” si dhe te krijimit te vakumit
normativ qe i ka parapri renja e regjimit
komunist!?.Transicioni postkomunist, veçanarisht faza
e saje e pare, nenkupton renjen e shpejt te vlerave
dominante te se kaluares (monizmit ideologjik,
egalitarizimit dhe prones kolektive ose shoqerore), te
cilat e kane shkaktuar rritjen e anemise shoqerore. Ne
kete situate, siq po tregojn analizat e bera ne keto 6
vite te pas luftes nen preroktoriatin e OKB-se , ne
shoqerin kosovare eshte prezente rritja e shpejte e ,,cinizmit
dhe oportunizmit kulutror’’ te cilat dukuri po e
nxisin kriminalitetin ne shoqeri!..
E
dyta , ne diskursin politike te viteve te kaluara
shpesh theksohet trashigimia kulurore e
ish-socializmit si dhe statusi politik i pazgjidhur i
Kosoves (keto jane nji nder shkaqet kryesore qe
ekonomia kosovare edhe metutje te mbetet e varfer e
vogel e deindustrializuar dhe tani per tani e pa
adrese)... Keto rrethana jane bere burimi kryesore i
pjeses me te madhe te problemeve ekonomike dhe
politike per qytetaret e Kosoves!?... Duke pasur
parasyshe mos zhvillimin e duhur te shoqeris civile
per shkak te regjimeve jodemokratike ne te kalueren,
kjo ka rezultuar me ate qe energjia e akcionit
shoqeror te masave te gjera qytetare eshte bere e pa
sigurt dhe jo racionale, qe te ndikoj shpejt ne
rrjedhate kaotike te ndryshimeve shoqerore qe po i
ndodhin shoqerise kosovare (mungesa e korigjimit te
mirefillte demokratik)!..
Nga e
tere kjo, mund te thuhet se analiza e rrjedhave te
kapitalit sociokulturor per te kaluaren dhe
transicionin/transformimin shoqerore te tanishem,
eshte i nje rendesie qendrore per te shqyrtuar te
ardhmen e Kosoves.Trendi pozitiv i cili mund te ndodhe,
nepermes zvogelimit te shpenzimeve shoqerore te
transicionit/transformimit duke i respektuar normat
shoqerore ose civilizuese, eshte e vetmja rrugedalje e
cila siguron fillimin e qendrueshem ekonomik dhe
rritjen e stabilitetit te procedurave demokratike ne
shoqerin kosovare!.. Ne anen tjeter, trendi negativ i
cili po ndodhe tani, padyshim eshte vrejtje per
shoqerin kosovare se duhet te shqyrtohen masat te
cilat do ta nxisin zhvillimin e kapitalit
sociokulturor... Prandaj, edhe ne njerin edhe ne
rastin tjeter, analiza e rrjedhave te kapitalit
sociokulturor mundesojn hapjen e dialogut te
domosdoshem per dimenzionet themelore te realitetit te
ri shoqeror te Kosoves!..
JU MUND TE MIRRNI PJESE AKTIVE NE FORUM NESE JU
INTERSONE KJO TEME!
(Autori eshte ekspert i mardhenjeve
ekonomike nderkombetare) |
