 |
Mire se vini ne web faqen zyrtare te Dr. Bedri
Selmani |
|
|
|
|
Profesor Dr. Bedri
Selmani |
|
Çka i duhet sot Kosoves? Si t'i ndihmojme ekonomise
kosovare dhe qytetareve shqiptare? Cfare te bejme qe
te dalim nga kriza ekonomike? Keto jane pyetje qe edhe
ju, lexues te nderuar, mund te inkuadroheni,
duke klikuar ketu! |
|
|
|
|
INTERVISTA E DR BEDRI SELMANIT PER KOSOVAPRESS |
|
|
|
|
|
 |
|
Institucionet
e Kosoves udheheqin politika te brishta ekonomike |
Keta
tete vjet te protektoratit te OKB-se, nuk jane
shfrytezuar mundesite e zhvillimit dhe te
transicionit shoqeror ekonomik. Gabimet jane te
perbashketa si te UNMIK-ut, ashtu edhe te
institucioneve te perkohshme te Kosoves. Gabimet
qe jane bere, kane per pasoje ngecjen ekonomike, e
cila po shprehet me krizen ekonomike, te cilen po
e perjetojne qytetaret e pafajshem te Kosoves, ka
thene ne nje interviste per Kosovapress dr. Bedri
Selmani, afarist dhe rektor i Kolegjit “Viktoria”
ne Prishtine.
Kosovapress:
Fillimisht, do te doja t’ju pyesja: vargu i
sukseseve tuaja ne nje moshe jo edhe aq te re…si,
qysh…? Nga biografia juaj kam pare qe ju jini
mjaft aktiv ne biznes, ne politike madje, edhe ne
shkence.
Selmani: Se sa kam qene i suksesshem deri me sot
eshte çeshtje gjithe here relative, ne afarizem
eshte e domosdoshme qe te jesh i suksesshem ne
menyre permanente, sepse perndryshe je i humbur.
Puna shkencore-profesionale per mua eshte pasion,
kjo ka bere qe te merrem edhe me politike, por ne
cilesine e ekspertit te implementimit te
politikave ekonomike, e kurrsesi si aktivist
politik i ndonje partie. Ne mandatin e kaluar kam
qene deputet i PDK-se ne parlamentin e Kosoves ne
cilesine e ekspertit. Shfrytezoj rastin qe ta
falenderoj PDK-ne qe ma ka dhene rastin te jem ne
listen e tyre si deputet. Tani nuk jam anetar i
asnje partie politike. Jam ligjerues ne Kolegjin
Universitar “Victoria” ne Prishtine.
Sistematikisht merrem me shkrime dhe analiza
profesionale - shkencore ne lemin e ekonomise
nderkombetare.
Kosovapress:
Si filluat te merreni me biznes? E keni pasur
veshtire te nisni hapat e pare, madje ne nje vend
tjeter ?
Selmani: Me afarizem merrem qe nga mosha
18-vjeçare. Kam filluar si tregtar i shitjes me
pakice te pemeve dhe perimeve ne vitin 1978, gjate
sezoneve turistike ne bregdetin dalmatino-kroat.
Motivi kryesor ne ate kohe ishte qe me kete pune
t’i siguroja mjetet financiare per vazhdimin e
studimeve, sepse babai im si nepunes shteteror,
nuk merrte te ardhura te mjaftueshme per te na
siguruar mjete per studime. Çdo fillim eshte i
veshtire, por qellimi per te arritur financimin e
studimeve ishte i jashtezakonshem.
Kosovapress:
Krahas biznesit, ju keni ecur pandalshem edhe ne
shkence: keni doktoruar ne ekonomi. Pak njerez i
qojne paralelisht keto dy drejtime, ne dukje te
pare te aferta, por aspak te njetrajtshme.
Selmani: E ceka edhe me lart se kam tregtuar per
te siguruar financimin e studimeve, duke menduar
se ne te ardhmen do t’i perkushtohem punes
profesionale-shkencore. Por me ka ndodhur e
kunderta. Keshtu qe gjate viteve te kaluara kohen
e lire e kam shfrytezuar per ngritje
profesionale-shkencore. Tani, grupi i ndermarrjeve
ku une jam pronar, ka me se 650 punetore. E kam
fjalen vetem ne Kosove, nderkaq ishim ne diaspore
per 18 vjet. Akumulimin fillestar te kapitalit per
afarizem, e kam arritur ne vitet e tetedhjeta.
Kosovapress:
Nje kohe keni qene i kyçur edhe ne politike. Ne
legjislaturen e pare te Kuvendit te Kosoves, ishit
deputet i PDK-se. Politika dhe ekonomia jane
simotra. Jeni ne mes te dyjave edhe sot…?
Selmani: Po, eshte e vertete se politika dhe
ekonomia e percaktojne njera-tjetren. Ne mandatin
e kaluar, une isha deputet i PDK-se. Jam angazhuar
qe projektligjet nga lemi i sistemit ekonomik, te
jene sa me te mira me qellim qe implementimi i
tyre ne praktike, te jete sa me efikas. Mirepo,
vlen te theksohet se nuk kam arritur qe te ndikoje
ne korrigjimin e gabimeve te atyre, te cilet i
kane hartuar keto ligje te cilat kane qene me
zbrazetira te medha juridike dhe si te tilla, jane
aprovuar nga parlamenti. Amendamentet, te cilat i
kam propozuar ne pjesen derrmuese, nuk kane kaluar
edhe pse te gjitha keto amendamente, kane poseduar
arsyen profesionale.
Kosovapress:
Universiteti “Victoria” ka bere hapat e pare. Ju,
jini rektor i ketij universiteti. Si e vleresoni
rolin e arsimit, rolin e diplomacise dhe ndertimin
e kapaciteteve profesionale qeverisese ne shoqeri,
ndersa qe ne ne Kosove kemi aq shume mungesa…?
Selmani: Kolegji Universitar “Victoria”, eshte
themeluar vitin e kaluar dhe ne kuadrin e vet
posedon dy fakultete ate per Ekonomi Afariste dhe
Tregtia te Jashtme. Studimet jane te bazuara ne
plan-programin mesimor te Fakultetit te njejte
“Libertas” te Zagrebit, me te cilet edhe kemi
nenshkruar marreveshjen e Franshizes. Ne kete
fakultet, pergatiten kuadrot per afarizem ne
tregtine e jashtme dhe per broker te cilet do te
punojne ne berza. Keto kuadro, ne tregun kosovar
te punes jane deficitar. Mandej, ne kuader te
universitetit tone eshte edhe Fakulteti per
Politike Nderkombetare dhe Diplomaci.
Ne kete fakultet, studimet zhvillohen sipas plan-programit
te Fakultetit te Ngjashem ne Universitetin e
Zagrebit. Ne keto studime, pergatiten kuadrot e
para profesionale te cilat jane ne gjendje t’i
implementojne politikat ekonomike, te cilat jane
te domosdoshme per fillimin e reformave
shoqeroro-ekonomike ne Kosove, e te cilat do ta
percaktojne fillimin e zhvillimit te qendrueshem
ekonomik te saj. Njeheresh jane kuadrot e para
profesionale, te cilat do te pergatiten per pune
diplomatike dhe konsullare. Keto kuadro jane shume
deficitare ne Kosove. KUV-i organizon edhe tri
drejtime te studimeve master ne kuadrin e ketyre
fakulteteve. Mesimi zhvillohet ne gjuhen shqipe
dhe deri me tani jane perkthyer 20 tituj librash,
te cilat paraqesin literaturen baze te lendeve
studimore. Profesoret jane vendore dhe
nderkombetare, emra te njohur te ketyre fushave te
studimeve.
Kosovapress:
Analizat dhe komentet tuaja politike dhe ekonomike
jane aktuale, madje libri juaj “Globalizimi” ka
nje strukture me interes jo vetem njohes, por edhe
shkencor. Na thoni pak me shume mbi aktivitetet
studiuese-shkencore?
Selmani: Po, rregullisht merrem me shkruarjen e
analizave profesionale-shkencore, permbajtja e te
cilave ka te beje me trendet e ekonomise globale
dhe mundesite e ekonomise kosovare qe t’iu
pershtatet ketyre rrjedhave globale permes
procesit te transicionit dhe integrimeve te cilat
gjate dhjetevjeteshit te ardhshem do t’i ndodhin
Kosoves. Vitin e kaluar ka dale nga shtypi libri
“Globalizimi, Transicioni dhe Integrimet (Refleksionet
ne Kosove)”. Libri si i tille, eshte pritur mire
nga kritika profesionale-shkencore. Ne menyre
sistematike edhe me tutje vazhdoj te merrem me
kete problematike shkencore-profesionale.
Kosovapress:
Shume procese ekonomike ne Kosove, jane ne fazen
fillestare. Cili eshte vleresimi juaj per proceset
ekonomike ne vend?
Selmani: Ekonomia kosovare eshte e varferuar, e
de-industrializuar dhe eshte pa adrese
juridiko-shteterore deri me tani. Pasojat e
roberise dhjetevjeçare dhe lufta kane ngadalesuar
transicionin e mundshem qe do te duhej t’i ndodhte
ekonomise kosovare. Keta tete vjet te
protektoratit te OKB-se, nuk jane shfrytezuar
mundesite e zhvillimit dhe te transicionit
shoqeror ekonomik. Gabimet jane te perbashketa si
te UNMIK-ut, ashtu edhe te institucioneve te
perkohshme te Kosoves. Gabimet qe jane bere, kane
per pasoje ngecjen ekonomike, e cila po shprehet
me krizen ekonomike, te cilen po e perjetojne
qytetaret e pafajshem te Kosoves. Kjo ka bere qe
proceset e transicionit dhe te reformave
shoqeroro-ekonomike ende te mos fillojne.
Kosovapress:
Nga pervoja juaj teorike dhe praktike, a mund te
na e komentoni poziten e qeverisjes ekonomike sot.
Jemi padyshim nje nga vendet me te varfra ne
Evrope, me shanset qe te perjetojme edhe me shume
kriza sociale, papunesi dhe faktore te tjere qe
çojne drejt trendeve regresive. Cili eshte mendimi
juaj ?
Selmani: Institucionet e brishta qeverisese te
Kosoves kane treguar pa aftesi profesionale ne
udheheqje te politikave ekonomike. Kjo ka ndikuar
qe tani per tani, Kosova te mbetet vrime e zeze ne
ekonomine rajonale. Jemi ekonomia me jo
konkurrente sa i perket investimeve direkte te
jashtme, per arsye te mungeses se ligjit te
mirefillte per nxitje te investimeve. Politikat
fiskale jane jo adekuate te cilat po e gjenerojne
ekonomine informale.
Llogaritet se diku ne rreth 45% te importit te
mallrave, ndodh evazioni fiskal. Kjo ka bere qe
tregu i Kosoves te kete konkurrence jo lojale, dhe
kjo per me shume po e gjeneron miton dhe
korrupsionin. Per kete arsye, sa me shpejt qe
eshte e mundshme patjeter duhet te korrigjohen
ligjet te cilat jane baza e funksionimit te
sistemit ekonomik.
Vetem kjo e ben te mundshme implementimin e
politikave ekonomike, te cilat do t’i nxisin
investimet direkte nga jashte dhe ato vendore, si
dhe do te mundesojne fillimin e zbatimit te
reformave shoqerore-ekonomike. Ne kete menyre, kjo
do te mundesonte fillimin e zhvillimit te
qendrueshem e ekonomik. Kjo eshte e vetmja terapi
fillestare, e cila do t’i mundesonte vendit te
dale nga kriza ekonomike. Por per ta bere tere
kete terapi te domosdoshme, vertet ne rend te pare
nevojitet konsensusi politik i qytetareve te
Kosoves, te cilet do te kerkonin nga partite
politike qe te krijojne nje qeveri me kuadro
profesionale apo ekspert, me kuadro qe kane
iniciativa menaxhuese. Pra, me kuadro qe dine dhe
jane te afte t’i implementojne politikat ekonomike
ne sherbim te fillimit zhvillimit ekonomik. Kjo do
te mundesonte gjithashtu, edhe fillimin e
funksionimit te shtetit ligjor.
Kosovapress:
I keni percjelle proceset si privatizimi, pastaj
edhe rrjedhat ne ish- gjigantet si Trepça, PTK,
KEK etj. Si i vleresoni keto procese, gjendjen,
aktualitetin e tyre…?
Selmani: Procesi i privatizimit, i cili eshte ne
perfundim e siper, ka qene i domosdoshem te ndodhe.
Ketu kemi te bejme me shitjen e ndermarrjeve
prodhuese dhe sherbyese ne pronesi shoqerore, te
cilat gjate ketyre tete vjetesh kane qene shume
dobet te menaxhuara dhe si te tilla, kane qene te
bankrotuara dhe kane arritur vlere shume te ulte
ne treg.
Gabimi me i madh eshte bere ne vitin 2000, sepse
ishte dashur qe keto ndermarrje te jepen me
koncesion, me kushte te atilla qe do t’iu
mundesonte investitoreve potencial te investojne
kapitalin, dijen dhe teknologjine.
Kjo do te mundesonte rritjen e punesimit per me
shume se 100 mije vende te reja te punes, do te
rritej eksporti, kurse buxheti i Kosoves do te
rritej sigurisht per 30%. Kjo do te mundesonte
fillimin e zbatimit te reformave te domosdoshme
shoqeroro-ekonomike, te cilat per shkak te
mungeses se mjeteve buxhetore, kane ngece ose ne
disa veprimtari fare nuk kane filluar. Trepça, KEK-u
dhe Telefonia Mobile, pas statusit duhet patjeter
te privatizohen permes koncesionit.
Kjo eshte e vetmja rrugedalje qe keto kompani me
interes publik nacional te menaxhohen si duhet dhe
si te tilla, te mbushin buxhetin e varfer te
Kosoves. Por jo siç po ndodh tani me KEK-un dhe
Trepçen, afarizmi i te cilave po financohet me
mjetet e tatimpaguesve, pra nga buxheti.
Kosovapress:
Ne bisedimet per status me Beogradin, shume
çeshtje ekonomike kane mbetur pezull. Madje,
çeshtja e borxheve perfshire edhe sukcesionin ne
relacionet Prishtine-Beograd, eshte akoma nje
problem gati i heshtur. Cili eshte komenti juaj?
Selmani: Çeshtja e definimit te statusit tani me
te vonuar, ka ndikuar negativisht ne procesin e
domosdoshem te transicionit, transformimit
ekonomiko-shoqeror te Kosoves. Kjo çeshtje jetike
per qytetaret, definitivisht do te zgjidhet brenda
ketyre muajve. Borxhet e jashtme te cilat i
takojne Kosoves, duhet t’i pranojme si te tilla,
pastaj ka mundesi reale qe te kerkohet nga vendet
e zhvilluara qe t’i shlyhen ose se paku te na i
falin kamatat. Sa i perket sukcesionit te pasurise,
sigurisht qe kjo çeshtje do te zvarritet dhe do te
kaloje kohe e gjate, deri ne zgjidhjen e
mirefillte - perfundimtare. Kosova, sigurisht
permes gjyqesise nderkombetare do te kerkoje
kompensimin e demeve te luftes nga shteti i
Serbise, i cili proces gjithashtu do te jete i
gjate dhe i mundimshem. /Intervistoi: Fehmi Ajvazi/
|
|
Ju mund te shkruani koment per kete Tekst, duke
klikuar Ketu! |
|
|
 |
|
|
|
|
|
