 |
Mire se vini ne web faqen zyrtare te Dr. Bedri
Selmani |
|
|
|
|
Profesor Dr. Bedri
Selmani |
|
Çka i duhet sot Kosoves? Si t'i ndihmojme ekonomise
kosovare dhe qytetareve shqiptare? Cfare te bejme qe
te dalim nga kriza ekonomike? Keto jane pyetje qe edhe
ju, lexues te nderuar, mund te inkuadroheni,
duke klikuar ketu! |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
Kush eshte shkaktari i krizes energjetike ne tregun global te naftes |
Dallimi ne mes te krizave te kaluara dhe krizes se
tanishme te naftes qendron ne koncentrimin e
kapitalit qe ka ndodhur ne tregun global te
kapitalit, ky fenomen e ka zvogeluar konkurrencen
e mirefillte ne nivel te ekonomise globale.
Kompanite e medha tranasnacionale te naftes
pothuajse ne te gjitha burimet po qeverisin
sbashku , qofte ne fazen e hulumtimit, qofte ne
ate te prodhimit.
Sipas shume analisteve skenari nderkombetar i cili
po parashikon çmim me te larte te naftes sot si po
duket eshte vendimtar. Mendohet se gjendja e
tanishme e tregut te naftes eshte rrjedhe e
mungeses se ofertes strukturale ne raport me
kerkesen e pritur ne nivel global e cila eshte ne
rritje te perhershme. Mirepo, para se te thuhet qe
mungesa e ofertes ka shkaktuar jo drejtpeshim te
situates strukturale, duhet qe mos te harrojme qe
çmimi i naftes per nje barel gjate ketyre diteve
ka kaluar mbi 83 dollar, kurse shpenzimet
margjinale per prodhimin e nje bareli nafte eshte
20 dollare. Vlen te theksohet se shpenzimet
mesatare te prodhimtarise boterore jane edhe me te
vogla perafersisht vetem 10 dollar per nje barel.
Nga kjo rrjedh paradoksi tash me i njohur, si
eshte e mundshme qe çmimi i naftes per nje barel
te ngritet disa here se sa çmimi kushtues i
prodhimit per nje barel!?. Kush ne te vertet jane
super perfituesit e nje profiti marramendes prej
me teper se 1000 miliard (1 bilion) dollar ne vit?
Pergjigjja eshte tani me e njohur, jane kompanite
e medha transnacionale te sektorit te naftes dhe
ati financiar te cilat ne menyre perfekte kane
koncentruar kapitalin. Ato jane te lidhura ne mes
veti me te vetmin qellim per profit sa me te larte
te mundshem.
Vleresimet e fundit per rezervat boterore te
naftes sipas p.sh. Exxon Mobile ose Oil and Gas
Journalu sillen rreth 1.200 miliard barela (1
bilion dyqind miliard) te ashtuquajtura rezerva te
vertetuara. Fjala eshte per sasine e cila i
pergjigjet sasise se dyfishte te naftes te cilen
njerezimi e ka harxhuar ne dy shekujt e kaluar.
Keto shifra disa i shohim me skepticizem dhe si te
pasigurta, ata thone se pjesa e madhe e ketyre
rezervave gjenden ne vendet e Lindjes se aferme
dhe se shkalla e kerkeses se tanishme bene qe keto
rezerva nuk do te mjaftojne per disa dekada te
ardhshme (momentalisht kerkesa boterore per nafte
eshte rreth 27 miliard barela ne vit).
Ne kete rast harrohet ose perjashtohet qe perveç
rezervave te vertetuara, kjo do te thote
rezervave te cilat mund te shfrytezohen me menyren
konvencionale nen kushtet ekzistuese ekonomike dhe
teknologjike. Ekzistojne edhe rezervat jo
konvencionalesiç eshte rera e bitumenit dhe te
ngjashme, sasite tani me te njohura nga keto
burime jane rreth 7000 miliard barela, edhe pse
deri me tani keto nuk kane qene ne qender te
hulumtimeve serioze. Qe tani me teknologjine e
disponueshme do te mundesohej qe nga keto burime
te shfrytezohen spaku rreth 1.500 miliard barela
nafte te kualiteti te mire me shpenzime te
prodhimit per 20 gjere 30 dollar per barel..
Perveç kesaj keto burime jo konvencionale nuk te
jane te koncentruara ne Lindjen e aferme, por ne
vendet siç jane Kanadaja, Venezuela, Rusia, dhe
rajoni i Kaspikut. Pse atehere keto burime jo
konvencionale nuk shfrytezohen? Sipas analisteve
jane shume shkaqe si ato: te problemit ekologjik,
logjistike dhe atij politik. Mirepo shkaku kryesor
eshte pa dyshim çmimi i lire i nxjerrjes dhe i
perpunimit nga burimet konvencionale.
Fakti qe çmimet kane arrit mbi 80 dollar per barel
nuk e implikon domosdoshmerisht mungesen e
struktures siç kane konstatuar me shpejtesi shume
vrojtues, ketu implikohet vetem çeshtja qe
kompanite transnacionale jane perfitues te
jashtezakonshem. Me qellim qe te minimizohet
rreziku lidhur me riperteritjen e rezervave,
kompanite e medha po i dhene perparesi blerjes se
kompanive te vogla dhe te mesme, se sa investimeve
ne hulumtime te metutjeshme. Politika
njezetvjeçare e investimeve te vogla dhe nençmimi
i kerkeses te cilen e implementojn te njejtat
kompani te naftes e kane zvogeluar ndryshimin ne
mes te ofertes dhe kerkeses se naftes, pake me
shume se 1 milion barel ne dite, kurse kjo eshte
vlera e pamjaftueshme edhe sikur te merret per
baze qe pjesa tjeter e ofertes ne lendet e para te
cilat mund te shfrytezohen vetem ne pjesen e
sistemit te perpunimit boteror te naftes.
Pse kriza e tanishme ndryshon nga te meparshmet?
Krizat e meparshme te naftes qarte kane treguar qe
kane te bejne me çmimet e larta te naftes duke u
paraqitur dy reaksione tipike si ne çdo treg:
Kerkesa eshte zvogeluar ,qofte per shkak te
iniciatives per burime te ndryshme energjetike,
qofte per elasticitetin ne mes te çmimeve dhe
kerkeses, ose per shkak te ngadalesimit te
zhvillimit ekonomik, qe vjen si rezultat i çmimeve
te larta, ku ofertuesit e naftes perpiqen qe sa me
shume te investojne ne hulumtimin e burimeve te
reja. Dihet se ne princip kane qene te nevojshme
disa vite per pershtatjen e kerkeses dhe ofertes,
rezultatet kane qene gjithhere kontra shok dhe
renje e shpejt e çmimeve. Kete here parashikimet
mund te jene ndryshe, kete me se miri na e
vertetojne analizat e atyre te cilet po fitojne ne
situaten e kohezgjatjes se çmimeve te larta.
Ne nivelin boteror fjala eshte per fitimet prej
1000 miliard dollar (1 bilion) ne vit, te cilave
duhet shtuar edhe 500 miliard dollar, veprimeve ne
tregun e gasit (propan butan), ( te cilin treg
kryesisht e lidhin me tregun e naftes). Subjektet
te cilat fitojne nuk jane vetem vendet prodhuese
por edhe kompanite e naftes
Ne kete kontekst investimet e shume kompanive jane
rrite, por me pak se sa qe eshte pritur logjikisht;
ne princip vetem nje pjese te veprimit dhe nje
pjese te fitimit, kurse pjesa me e madhe i eshte
dedikuar dividentave te pasura. Disa shkaqe qe
permenden lidhur me mbylljen e vendeve te Lindjes
se aferme per investime te huaja dhe problemeve
ekologjike ne vendet perendimore,jane faktore
dytesor.
Mirepo, shkaku kryesore ne tere kete situate eshte
Status Quo-a e cila po ju konvenon ne menyre te
perkryer kompanive te medha transnacionale. Kurse
ne anen tjeter ato kane rrezik shume te vogel
individual sa i perket asaj qe mekanizmi i tregut
mund ti largon nga tregu. Ne te vertet dallimi ne
mes te krizave te kaluara te naftes dhe tanishmes
qendron ne ate se tani eshte rritur koncentrimi i
kapitalit, kurse eshte zvogeluar konkurrenca;
pothuajse ne te gjitha burimet e naftes kompanite
e medha qeverisin sbashku, qofte ne fazen e
hulumtimit, qofte ne fazen e prodhimit.
Nje paradoks tjeter i cili eshte ne tregun global
te naftes, padyshim eshte edhe jo konsolidimi ne
mes te shteteve konsumuese te naftes. Secili vend
vendos vetem per veten. Disa nga ekspertet
mendojne qe asnje vend i Evropes nuk do te duhej
te vepron i vetmuar ne tregun global te naftes.
Arsyeja eshte shume e qarte, tregu eshte shume i
ndjeshem ne ndryshimet e diferencave ne mes te
kerkeses dhe ofertes prej 1 milion barel ne dite
dhe 50 milion ton ne vit.
Prandaj ata me te drejte mendojne qe strategjia e
perbashket e 25 vendeve evropiane ne oferten dhe
kerkesen per nafte mund te ndikoj dhe te behet
vepruese sa i perket çmimit me te ulte te naftes
per nje barel ne tregun global. Kjo do te bente te
mundur qe te rriten investimet ne prodhimtarin e
naftes, kurse Evropa do te ofronte garancine
afatgjata per krijimin e te ardhurave nga
investimet e arritura. Sipas eksperteve problemi
eshte i thjesht ata nisen nga supozimi (cili shtet
sot nuk do te kishte pranuar te nenshkruaj
marreveshjen shitblerese ne afat te gjate per
çmimin 30 dollar per barel?). Kurse kur eshte
fjala per kerkesen, iniciativa do te ishte edhe me
vepruese, dhe kete ne afat te shkurte: p.sh. Ne
qofte se UE-ja vendos ta zvogelon konsumin vetanak
5 gjer 6 % te naftes ne nje afat relativisht te
shkurt (p.sh ne gjashte muajt e ardhshem apo nje
vit), kerkesa boterore per nafte do te zvogelohet
rreth nje milion barel ne dite. Mandej po te
krijohej nje marreveshje ne mes te UE-se dhe
SHBA-ve, ekspertet jane ma se te sigurt qe çmimi i
naftes do te stabilizohej ne konditat e arsyeshme
ne sherbim te zhvillimit qendrueshem ekonomik
global. A do te ndodhe kjo ne ardhmen tani askush
nuk mund ta dije. Edhe pse te gjithe pajtohen se
eshte i domosdoshem intervenimi i shpejt i
institucioneve nderkombetare dhe i qendrave
ekonomike globale te vendosjes!?
|
|
Ju mund te shkruani koment per kete Tekst, duke
klikuar Ketu! |
|
|
 |
|
|
|
|
|
