|
Qe ne fillim
vlen te thuhet se sistemi shoqeroro-ekonomik i
Serbise ne vitin 1999 ka perjetuar bankroto moral
dhe material. Edhe pas pese viteve te orvatjeve qe
te permiresohet situata ekonomike nga ana e
qeverive te zgjedhura,ato nuk kane arrit qe te
konsolidojne sektoret kryesor te ekonomise serbe.
E tere kjo eshte manifestuar me pasoja
katastrofale per standardin e qytetareve te
Serbise, kjo situate karakterizohet me:
-
konsum te larte;
-
kamatat negative;
-
investime fare te vogla ne ekonomi;
-
shpenzimet e larta te tranzicionit te cilat
mbulohen nga buxheti i varfer;
-
renja drastike e prodhimtarise(per shkak te
falimentimit te shume kompanive si dhe te
teknologjise se vjetruar prodhuese dhe sherbyese)
-
papunesi shume te larte.
Jane dy
variante qe mund te ndodhin ne ekonomin e
shkaterruar te Serbise:
E para:
Qeveria Serbe po ballafaqohet me dilemen si ta
ridefinoj politiken makroekonomike te zhvillimit.
Ata po tentojne qe ta ndryshojne kete gjendje te
paqendrueshme ekonomike, duke u orvatur te marrin
masa ne drejtim te:
-
ndryshimit te politikes monetare dhe fiskale;
-
liberalizimit te rrjedhave ekonomike te brendshme
dhe te jashtme;
-
fillojne reformat ne ushtri dhe administrate
shteterore(ushtria serbe eshte ne kaos te vertet
financiar dhe e demotivuar per shkak te pagave
shume te ulta)
-
mundesohet shpejtimi i procesit te tranzicionit /
transformimit (permes vazhdimit te reformave
shoqeroro-ekonomike, ristrukturimi ne ekonomi dhe
hapjen e vendit ndaj botes) tere kjo do te
krijonte parakushtet per fillimin e procesit te
integrimit ne Unionin Evropian.
Varianti i
dyte qe mund te ndodhe:
Nenkupton
rritjen e protekcionizimit dhe kontrollin e
ēmimeve, shtypjen e paras (inflacioni) dhe dhenie
edhe me te medha per ēeshtje sociale per qytetaret
gjithnje e me te varfer. eshte vleresim i shume
analizave se varianti i dyte ka me shume
mbeshtetes. Kjo nuk do te ishte mire per procesin
e reformave sepse ato do te shkonin ne udhe pa
krye, ēmimi do te ishte shume i larte, per
shoqerine e varfer Serbe.
Sipas te
gjitha gjasave kjo do te ndodhe me ekonomin Serbe,
per arsye se retorika aktuale e qasjes
popullistike i ka perfshire te gjitha poret e
shoqerise,per kete eshte bere shume veshtire qe te
afirmohet projekti i reformave demokratike dhe
tranzicionit te shpejt. Kjo do te ndodhe
pavaresisht se cila qeveri do te vjen ne pushtet,
per shkak se gjendja aktuale ekonomike
karakterizohet per nje kohe te gjate, me krize te
rende ekonomike e cila eshte bere semundje
kronike,(kurse qeveris serbe i mungojne mjetet
financiare per projektin e reformave
shoqeroro-ekonomike,e qe eshte e vetmja terapi per
dalje nga kriza e thelle ekonomike ) per shkak se:
- rritja mesatare ekonomike eshte shume nen
nivelin e vendeve tjera ne tranzicion,(per tu
arritur BPSH-ja i viteve tetedhjeta ekonomise
Serbe i nevojiten se paku 15 vite);
- populli i dezorientuar (kaos qytetar, per
shkak se ndryshimet strukturore te ekonomise jane
te pamjaftueshme;me se nje milion kuadro me
pergatitje te larte profesionale kane ikur nga
vendi per shkak te mos perspektives dhe standardit
te ulte)
- shteti Serb si pronar eshte i dobet
(menaxhimi i dobet me ndermarrje shoqerore dhe
publike te cilat i ka kapluar kriminaliteti i
organizuar);
- rritja e mitos dhe korrupsionit,
kriminaliteti ka perfshire tere shoqerine me
institucione;
- ristrukturimi i dobet i sektorit publik.
Per te gjitha
keto shkaqe ekzistojne te gjitha rrethanat e
radikalizmit te shpirtrave nacional-shovinistete
cilet po i ndalin proceset demokratike ne
shoqerine serbe, kjo ne realitet nderlidhet me
zgjedhjet e fundit elektorale ne te cilat me se
shumti vota kane marre ultranacionlistet e Partise
Radikale te Serbise.
Tere kjo e
pamundeson Serbin qe te vazhdoj reformat
shoqerore- ekonomike dhe gjithashtu ja nderprene
parapergatitjet per integrim ne EU.
Kjo gjendje
kaotike ne shoqeri e percjellur me krize te rende
ekonomike, ka bere qe politika aktuale e shtetit
te varfer Serbe te jete edhe me tutje gjeneruese e
jo stabilitetit rajonal dhe te krijimit te
gjendjeve artificiale te krizave politike, si dhe
te krijimit te raporteve jo te drejta ndaj
fqinjeve, te cileve ne te kaluaren ju ka sjelle
humbje dhe tragjedi te medha njerezor, ketu vlen
te permenden vendet fqinje siē jane (Kroacia,
Bosnja - Hercegovina dhe Kosova).
Prandaj, nuk
duhet te jemi shume te menēur, qe te kuptojme se
ēdo stabilitet i mundshem shoqeror ekonomik i
Serbise shkon ne favor te stabiliteti te fqinjeve
te saj dhe rajonit te cilit i nevojitet
stabiliteti, paqja dhe fillimi i zhvillimit te
qendrueshem ekonomik, si dhe integrimi i
domosdoshem ne Unionin Evropian. |