|
Liria e shtypit
në Maqedonit |
|
 |
|
Luje
mace kryt e Bullit |
Te gjitha redaksite ne gjuhen shqipe, si gazetat,
ashtu edhe mediat elektronike, jane ne zgrip.
Mezi e lidhin muajin me muajin. Dhe, ne keto
kushte te punes, me keqardhje e them, lexuesit
shqiptare do te ngelin me kete kapacitet
shkrimesh qe kemi. E pranoj, edhe ate pa fije
turpi - ne, gazetaret shqiptare, e kemi humbur
misionin. Por, vetengushellim duhet te kemi,
sepse misionin e kane humbur edhe Aliti, Xhaferi
dhe tashe se fundi edhe Ahmeti
Nuk ka media shqiptare ne Maqedoni. Ashtu siç
nuk ka asgje shqiptare ketu. Per nga vokacioni
ka, por ne thelb asgje nuk frymon edhe aq shqip.
Askush nuk mund te me bind se pas tere ketyre
viteve shqiptaret e Maqedonise kane bere diçka
qe mund te regjistrohet si perparim. Gjithçka
shpie nga devalvimi. Edhe mediat jane ne vijen e
kryegjese qe kane bere shqiptaret e ketushem.
Mediat ne shqip gjithmone kane qene dhe jane te
nençmuara nga vete shqiptaret, madje me se
shumti nga politikanet shqiptare te cilet nuk
kane bere asgje per mediat.
Politikanet shqiptare kane qene te prirur dhe
ende jane qe deklarata, intervista dhe
‘fshehtesite’ t’ua japin gazetareve maqedonase,
me nje qellim - nese ato mos e “hane” per te
shkuar ne shtrate me ta. Perderisa gazetarit
shqiptar, qe punon pa status dhe pa konsolidim
financiar, i duhet nje jave e tere per te marre
nje deklarate apo interviste nga ministri i
Arsimit, Aziz Pollozhani, gazetaret maqedonase
ne çdo kohe mund te pranohen ne kabinetin e tij.
Ky eshte realiteti. Keshtu veprojne, pa
perjashtim, politikanet dhe funksionaret
shqiptare.
Keto dite zgjoi buje te madhe nje raport i
Komitetit te Helsinkit per Maqedoni, ku
permenden ne menyre paksa a priore pozitat e
mediave ne gjuhen shqipe. Si shkas Komiteti
kishte mosdaljen ne treg te javores “Lobi” dhe
te perditshmes “Koha Ditore” - botimi per
Maqedoni. Une e kuptova porosine e Komitetit.
Aty theksoheshin gjera qe ne disa raste ishin te
mevendta. Qendron konstatimi se politikanet
shqiptare nuk po bejne asgje per te ndihmuar
mediat ne shqipe, madje Komiteti shkoi aq larg,
duke raportuar se mungesa e ndihmes eshte si
pasoje e shkrimeve kritike qe kane pasur keto dy
media per partine shqiptare ne pushtet - BDI-ne.
eshte e vertete se “Koha Ditore” ka pasur qasje
kritike ndaj pushtetit dhe partise shqiptare ne
pushtet, por kjo eshte bere ne saje te
percaktimit te saj per gazetari te pavarur dhe
objektivitet ne informim. Shpesh kemi qene
shkaktare te korrigjimit te shume gjesendeve qe
ndodhen vitin e kaluar. Pra, pa marre parasysh
se çfare mendojne zyrtaret apo opozitaret, “Koha
Ditore” gjithmone do te jete ne funksion te
lexuesve dhe borxhit qe kemi ndaj tyre, e jo ne
funksion te permbushjeve te ambicieve shterpe te
kuazipolitikaneve dhe “misionareve” te ndryshem.
Pa pike konsekuencash dhe pa çare koken per
fjalen e dhene, politikanet shqiptare ne
Maqedoni mendojne se e kane kapur Zotin per fyti
dhe se njerezit e rendomte perkulen para tyre.
Ata thone se jane ne mision per te arritur
“endrrat e dites” qe i kane enderruar dikur,
varesisht nga origjina e tyre sociale, se per
kombetare as qe duhet dyshuar. Te gjithe i pame
se çfare “kombetare” jane dhe çfare bene dhe po
bejne per “popullin shqiptar” ketu.
Mjafton te analizohet vokabulari i tyre ne kete
aspekt. Ata madje nuk dine te dallojne “popullin
shqiptar” nga “kombi shqiptar”. Pa dallim!
Me te ardhur ne pushtet, partite shqiptare thone
se jane “institucion” per shqiptaret dhe nga ajo
parti do te varet ardhmeria e tere korpusit
etnik qe e perfaqesojne. Te gjithe, pa
perjashtim, duhet te perkulen para parise
partiake dhe sherifeve lokale. Dhe motoja eshte
e thjeshte - nese nuk je me ta - je kunder tyre!
Pervoja ka deshmuar se politikanet shqiptare, me
te ardhur ne pushtet, kane kerkuar qe te gjithe
t’u perkulen dhe te varen nga ata. E tere
struktura dhe superstruktuara shoqerore e
shqiptareve eshte peng i te menduarit politik.
Te gjitha shoqerite shqiptare kane ndryshuar, si
ne Kosove dhe Shqiperi, por ketu ne Maqedoni
ende asgje nuk eshte ndryshuar. Nderrohen vetem
episodistet. Kush vjen ne pushtet don qe te kete
ne grusht te gjithe shqiptaret. Kete e praktikoi
PPD-ja, e trashegoi PDSH-ja, ndersa BDI-ja i
vuri kapakun.
Politikanet qe (s)ndihmuan mediat
Jam nje nga gazetaret qe nga afer ka pare punen
e mediave shqiptare ne Maqedoni. Karrieren e kam
filluar ne “Flake” dhe kam pare se si shqiptaret
vendnumeronin ne dallim nga maqedonasit, te
cilet kishin filluar ta kuptonin shoqerine e
hapur dhe demokratizimin e shoqerise. Kur
gjithçka filloi te ndryshohet ne shoqeri, vetem
mediat shqiptare mbeten dogmatike, duke
shfrytezuar medioker situaten per t’ua lepire
doren politikaneve.
Abdurrahman Aliti, Arben Xhaferi dhe Ali Ahmeti
jane njerezit qe kane bere shume per veten.
Thone se kane bere shume edhe per shqiptaret.
Kete e kaluara dhe e tanishmja nuk po e
deshmojne.
Per kete te parin as qe ia vlen te kerkohet
ndonje profilizim, sepse vete kreatura e tij
thote gjithçka. Por, jam deshmitar qe ne saje te
nje vendimi te tij, ne vitin 1998, me nje ndihme
prej 40 mije markave gjermane, eshte ndihmuar
hapja e te perditshmes “Fakti”. Atebote minister
i Zhvillimit ka qene Ambylmenaf Bexheti, i cili
ka dhene firmen per nje “kredi” te tille, e cila
kurre nuk eshte paguar.
Ne diten kur Arben Xhaferi ka vendosur qe te
lidhet me hajna dhe me te afert t’i kete hajnat
e jo intelektualet - ate dite ka filluar
“rreshqitja” e shqiptareve. Me Xhaferin fillon
deshperimi i njerezve te mediave, por jo vetem i
mediave. Ai, si nje gazetar i dikurshem, dhe
njeri me fjale se do avancoje intelektualet,
megjithate nuk beri asgje per mediat ne gjuhen
shqipe ketu.
"Koha Ditore" do te rifilloje se shpejti
Ne raportin e Komitetit te Helsinkit thuhet se "Lobi"
dhe "Koha Ditore" jane shuar per shkak te
shkrimeve kritike qe kane pasur per pushtetin,
respektivisht per partine shqiptare ne pushtet.
Megjithate, per hir te se vertetes, duhet te
sqarojme se BDI-ja ne asnje menyre ne menyre te
drejtperdrejte nuk ka ndikuar ne punen e gazetes
sone. Por, ne menyre te terthorte nga disa "eksponente
gri" te BDI-se ka pasur vleresime kunder gazetes
sone, se gjoja jemi gazete e PDSH-se. Mbetemi
edhe me tutje ne vijen e informimit te
deritanishem, ndersa "eminencat" e BDI-se nuk do
te arrijne asnjehere te shuajne gazeten tone,
sepse nuk kane nje force te tille. Gazeta eshte
ne ristrukturim e siper dhe jemi ne nje projekt
qe premton shume dhe kjo do te jete se shpejti.
Pra, se shpejti lexuesit do te kene mundesi te
kene serish ne duar "Kohen Ditore" me te njejten
forme dhe permbajtje. Me shkrime objektive dhe
kritike qe do te ndihmojne ne senzibilizimin e
opinionit shqiptar dhe dialogut te hapur. Do te
jemi ta hapur per te gjithe. Ne gazeten tone do
te paraqiten edhe ata njerez qe mendojne ndryshe
nga Ali Ahmeti dhe Arben Xhaferi, por jo vetem
ndryshe nga keta. Do te hapim dialogun
ndershqiptar - ajo qe me se shumti i mungon
shoqerise shqiptare dhe qe eshte parakusht per
nje levizje progresive.
Nderkohe, Ali Ahmeti, ne vazhden e dy
pararendesve, haptazi, veren e kaluar, para disa
gazetareve shqiptare ne Tetove, tha se “BDI-ja
nuk ‘perkah’ mediat!”. Mbeti i deshpruar pronari
i gazetes “Flaka”, Vait Hajro, i cili kerkoi nga
Ahmeti qe te ndikoje qe se paku gazetave
shqiptare Qeveria t’ua siguroje letren per shtyp.
Ishte kjo nje blamazhe, sepse Ahmeti e dinte se
“Flaka” ishte gazete e partise se tij, e hapur
nga njerezit qe i kishte perreth, por qe deshtoi
per shkaqe te kapricieve te personave dhe
makinacioneve te imeta te drejtuesve te saj dhe
njerezve “te parave te BDI-se”.
Dhe, me te drejte ishte kerkesa e Hajros, sepse
gazetat shqiptare kane nevoje per nje ndihme
shume te vogel. Besoni se tri gazetat shqiptare
do te mund te mbiekzistojne nese Arben Xhaferi
ndan aq mjete sa i kushton “Jaguari” i tij apo
nese Ali Ahmeti nuk e kishte blere “Audi”-ne e
ri. Ato jane te tyre. I kane blere. Dhe
qejf-hesapi - voziten ne to. Por, hipokrizia e
nje morali mbetet e pashlyer. Sepse politikanet
shqiptare ua kane borxh shqiptareve qe ne boten
e globalizimit dhe multimedializmit te
informojne per ngjarjet. Dhe, me te drejte, ne
nje vend Komiteti i Helsinkit per Maqedoni, ne
raportin e fundit akuzon politikanet shqiptare
se thyejne Kushtetuten, duke mos mundesuar
ekzistimin e mediave ne gjuhen shqipe.
Shoqeria shqiptare ne Maqedoni, ne pergjithesi,
por edhe shtresa mediale, nuk eshte ne hap me
tregun medial maqedonas. Perderisa ne Maqedoni
ekzistojne tete gazeta ditore ne maqedonisht dhe
momentalisht vetem nje ne shqip, assesi nuk
perputhet ambivalenca e rentabilitetit te ketyre
mediave.
Politikanet shqiptare ende nuk e kane kerkuar
hisen ne shtet. Ne Maqedoni ka te drejta te
vazhdueshme fiktive politike per shqiptaret dhe
te drejta reale ekonomike per maqedonasit.
Padrejtesia ekonomike shihet edhe ne prizmen e
mediave. Shembull klasik: kompanite maqedonase
lavderohen se kane klientele shqiptare dhe duke
u falenderuar shqiptareve kane krijuar kapital.
Por, kur vjen puna e reklamimit dhe keto kompani
as qe duan qe prodhimet e tyre t’ua ofrojne
shqiptareve nepermjet mediave ne gjuhen shqipe.
Ne rregull, nuk duan..., nuk duan!
Elektroekonomia e Maqedonise, si kompani me e
pasur shteterore gati se per çdo dite ka
shpallje ne disa gazeta maqedonase dhe asnjehere
deri me tani nuk ka publikuar ne gazetat ne
gjuhen shqipe, edhe pse 50 per qind e kapitalit
te saj grumbullohet nga shqiptaret.
Vetem vitin e kaluar Ministria e Mbrojtjes, per
shpallje dhe reklamime, ka ndare mbi 100 mije
euro. Asnje shpallje nuk ka shkuar ne mediat
shqiptare. Ngjashem eshte me shume ministri dhe
kompani shteterore.
Keto disa shembuj jane ilustrative dhe nuk duhet
komentuar, por duhet t’u bie ne sy shqiptareve
qe jane ne pushtet.
Tirazhi - alibi e demoduar
Pasi qe jane etabluar mire, dhe pasi tri gazeta
i bleu WAZ-i, udheheqesit e mediave maqedonase
thone se hapja dhe shuarja e gazetave eshte nga
shkaku se ato nuk jane gjetur ne treg - nuk kane
pasur tirazh dhe reklama. Shume e ka lehte
Aleksandar Damovski i “Vreme”-s t’i thote keto
fjale, kur pas tij qendron nje biznesmen
maqedonas dhe nje bisnesmen turk qe kane
investuar disa milione euro. Damovski e di mire
se me çmim prej 10 denaresh nuk mund te nxirret
asgje prej gazetes. Gjashte denare duhet te
ndahen menjehere per shtypshkronjen dhe tre
denare per distribuesit, te cilet edhe ashtu nuk
i japin parate. Pra, nga shitja nuk ekziston
gazeta. Nese nje gazete shitet 100 mije cope,
prapeseprape nuk ka leverdi. Pra, i vetmi
shpetim eshte reklama. Ne gazetat, radiot dhe
televizionet maqedonase reklamat vazhdimisht
rrjedhin.
Agjencite e marketingut dhe kompanite nxjerrin
nje alibi te demoduar: “Gazetat shqiptare kane
tirazh te ulet. Per kete nuk reklamojme!”. Dhe
pjeserisht kane te drejte, sepse tirazhi
maksimal i tri gazetave ditore - “Fakti”,
“Flaka” dhe “Koha Ditore” nuk ishte me shume se
dhjete mije cope. Shkaqet jane nga me te
ndryshmet, por megjithate mungesa e mjeteve
financiare nuk mundeson qe shtypi ditor ne
gjuhen shqipe te avancohet.
Te gjitha redaksite ne gjuhen shqipe, si gazetat
ashtu edhe mediat elektronike, jane ne zgrip.
Mezi e lidhin muajin me muaj. Dhe, ne keto
kushte te punes, me keqardhje e them, lexuesit
shqiptare do te ngelin me kete kapacitet
shkrimesh qe kemi. E pranoj, edhe ate pa fije
turpi - ne, gazetaret shqiptare, e kemi humbur
misionin. Por, vetengushellim duhet te kemi,
sepse misionin e kane humbur edhe Aliti, Xhaferi
dhe tash se fundi edhe Ahmeti.
Gazetaria eshte mision, ngjashem siç pretendojne
politikanet shqiptare, por eshte edhe profesion.
Gazetaret shqiptare rrezikojne te humbin edhe
profesionin. Ne shoqerine shqiptare me te
vlefshem se gazetaret jane hajnat, vrasesit,
keqberesit, dhunuesit dhe shoferet e
funksionareve. Kjo flet mjaft. Nese politikanet
shqiptare nuk e dine kete, atehere jane ne
mashtrim te madh. Atyre po ua rrehin krahet
“keshilltaret” dhe po u thone mire jeni dhe nuk
duhet vene veshin se çfare shkruajne gazetaret
shqiptare, sepse a priori jepen etiketime se
“jane te PDSH-se” ose “i paska paguar Ali Ahmeti”.
Biznesmenet maqedonas qendrojne pas mediave,
biznesmenet shqiptare nuk dine çka jane mediat
Logjika e tregur mediale ne Maqedoni flet se
mediat maqedonase kane mbeshtetjen e
drejtperdrejte nga biznesmene, te cilet ose jane
pronare te tyre ose ne menyre te terthorte
qendrojne pas ketyre mediave. “Vest” dhe
“Utrinski Vesnik” jane media te dy biznesmeneve
me te pasur ne Maqedoni. Te mos flasim per
mediat elektronike, te cilat jane prone e
biznesmeneve apo politikaneve dhe aspekti
financiar i tyre nuk vihet ne pyetje, sepse para
perhere sigurohen, ne kete apo ne ate menyre.
Kete fat nuk e ka asnje media shqiptare ketu. Te
gjitha mediat ne gjuhen shqipe jane themeluar ne
baze te entuziazmit te themeluesve te tyre, qe
kryesisht jane gazetare. Por, rrethanat dhe
mungesa e perkrahjes siç e kane mediat
maqedonase determinon qe shqiptaret te kene
informim te plogesht karshi maqedonasve.
Pa pardon sulmohen mediat ne gjuhen shqipe se
gjoja nuk jane profesionale. Kete konstatim e
kane shpikur vete shqiptaret, sepse e verteta
eshte ndryshe. Mediat ne gjuhen shqipe, ne
krahasim me ato maqedonase, kane qene ne
funksion te shqiptareve, ndersa mediat
maqedonase jane shembull i mire se si nuk duhet
te jete gazetaria. Por, shqiptaret u marrin
lakmi mediave maqedonase vetem se jane mesuar qe
ne to te lexojne sharje dhe fyerje ne llogari te
background-it te tyre etnik. Shqiptaret jane
mazohiste dhe mezi presin te shohin se sa i ka
share “Dnevnik” dhe nxitojne per ta lexuar. Nuk
kane lene gje pa u thene shqiptareve mediat
maqedonase, ndersa te gjitha monitorimet kane
rezultuar se mediat shqiptare megjithate nuk e
kane “gjuhen e urrejtjes”.
Dhe duhet pranuar, mediat shqiptare jane ne
pozite pa shtegdalje. Per kete fajtore do te
jemi te gjithe. Megjithate, gazetaret shqiptare
nuk duhet te deshperohen, sepse jane deshmuar se
kane respektuar misionin e informimit dhe si
parim kryesor kane objektivitetin. Por, jemi te
pafuqishem para maqedonasve dhe shqiptareve ne
pushtet, por edhe atyre jashte pushtetit.
Poziten tone me se miri e pershkruan proverbi
popullor: “Luaje mace kryt’ e bullit!”. Ne jemi
macja, e politikanet jane bualli. Ne po
mundohemi qe me thonj te grithim diçka dhe te
mjaullijme, ndersa bualli eshte buall - eshte i
mire vetem per te terhequr plugun!
Dioptria e shtremberuar e nderkombetareve
Edhe perfaqesuesit e bashkesise nderkombetare te
pranishem ne Maqedoni, si edhe ne politike, kane
deshtuar ne perkrahjen qe ua kane dhene mediave
gjate ketyre viteve. Kuptohet, perkrahja
gjithmone ka qene e dhene pas nje “deal”-i te
pronareve te mediave dhe donatoreve. Ambasadat,
OSBE-ja, BE, IOM, Press Now, Media Hilfe dhe
shume organizata te ndryshme kane ndare parate
me pronaret e mediave dhe kete e dine te gjithe.
Por, eshte per t’u habitur se kjo praktike eshte
bere ne kontinuitet dhe ua ka mbushur xhepat te
dyja paleve.
Nga ana tjeter, ambasadat e huaja dhe organizata
te ndryshme nderkombetare perkrahin
financiarisht disa aktivitete triviale te
organizatave joqeveritare, madje ambasadori
amerikan ka dhene para per homoseksualet. Jepen
mjete marramendese per gjera triviale
infrastrukurore dhe seminare shterpe, ndersa
nderkombetaret thone se duhet te ndryshohet
mendja e njerezve te ketushem. Por, ata sikur
nuk dine se vetem nepermjet informimit mund te
ndryshohet mendesia e njerezve.
eshte shume e keqe nje tendence qe eshte duke u
zbatuar nga nderkombetaret. Ata japin mjete per
projekte multientike. Rasti i tille eshte i OSBE-se,
e cila per nje radio multietnike ka ndare mjete
financiare, por qe kete radio nuk e degjojne me
shume se 100 veta.
Nderkombetaret kerkojne barazi, por harrojne se
shqiptaret jane larg maqedonasve ne aspekt te
informimit dhe duhet ndihmuar qe mediat
shqiptare t’u afrohen atyre maqedonase. Keshtu
do te kishte barazi. Ne te kunderten, te gjitha
qe thuhen nga ana e tyre jane fjale boshe.
(Autori eshte redaktor pergjegjes i “Kohes
Ditore”, botimi per Maqedoni |
| |
|
|
