Natyra e emisioneve tė tilla, sikundėr dihet, ėshtė pėrimtimi i atyre ēėshtjeve qė vijnė nė studio si gjysėmenigma e qė presin tė sqarohen me argumenta pro e kundėr, qoftė nga mediat, qoftė nga politikanėt, qoftė nga analistėt. Edhe debati i sė mėrkurės nė Top Shoė, i kishte kėto primesa, ndonėse shumė gjysmėnigma ngelėn tė pasqaruara, mbase edhe pėr pasojė tė limiteve kohore qė ka natyra e njė emsioni tė tillė.

Por, ishte edhe njė limit tjetėr, qė nuk lejonte tė sqarohen disa insinuata dhe tė pavėrteta tė Menduh Thaēit. Ky limit, parasegjithash pėrcaktohej nga etika profesionale e qytetare pėr tė mos e defokusuar temėn e debatit, nga linjat krysore, nė linjat anėsore e banale. Unė isha i detyruar t’i nėshtrohem kėtij limiti, sepse veten e quaj profesionist, madje edhe atėherė kur bashkėbiseduesi im, Menduh Thaēi, me paskrupullsinė mė tė skajkshme, mundohej tė diskreditonte personalitetin tim dhe gazetėn qė unė drejtoj me gjysmėfabrikate tė skaduara tė thashethemnajės sė tij bajate.

Aparatura jodemokratike e qasjes ndaj mediave

Ai, i mėsuar nė Maqedoni me komoditetin e politikanit qė kritikėn publike ta sfidojė me metoda tė ndryshme staliniste, kishte harruar se ndodhej nė studion e njė televizioni kombėtar ku fjala publike e gazetarėve dhe mendimtarėve ėshtė e pacėnuar, dhe ku, politikanėt janė tė barabartė nė debat m e jobashkėmendimtarėt e tyre. Ai, kishte harruar se ndodhej pikėrisht nė Top Chanel, qė s’i jep pesė pare as pėr Sali Berishėn as pėr Xhorxh W. Bushin. Unė, pa dashur ta portretizoj kėtė anė tė errėt tė tij, ajo vetė u zbulua atė mbrėmje nga Thaēi me aparaturėn jodemokratike tė qasjes qė e pėrdor nė raport me mediat dhe gazetarėt qė nuk mendojnė si ai. Dhe unė do tė vazhdojė tė mos mendoj si Menduh Thaēi, deri atėherė sa ai tė bindet se pesha e fjalės publike nė gjuhėn shqipe e ka tė njejten rėndėsi si nė Shipėri, si nė Maqedoni dhe deri sa tė bindet ai se nuk e ka monopolin perandorak tė sė vėrtetės pėr shumė ēėshtje qė pretendon se i njeh. Nė fakt, ai e njeh veprimin politik mė mirė se shumė gazetarė, ku bėj pjesė edhe unė, prandaj edhe ėshtė lider partie, por ai shpesh harron tė bėhet modest dhe tė pranojė se aq shumė ka arrogancė dhe mendjemadhėsi nė veprimin e tij, sa njerėzit madje habiten, se si ky njeri arrin tė bėjė bashkė reth vetes dhjetė ndjekės tė rrugės sė t ij politike.
Ajo ēka ngeli pa u thėnė nga ana ime nė debatin e Top Show, ndoshta ishte fare e parėndėsishme pėr opinioinin e gjerė, aq mė tepėr kur zoti Thaēi kėrkonte tė mė fusė nė njė skemė qė ai e dėshironte, dhe mbi tė gjitha, dėshironte tė ma mbyllė gojėn duke pėrmendur gjėra qė nuk ishin pėr publik. Kėtė, unė dhe njė pjesė e teleshikuesve, e kemi kuptuar si zėvendėsim tė argumenteve me shpifje, si zėvendėsim tė dialogut tė kulturuar me arrogancė e fodullėk

Kosovari i vėrtetė asnjėherė nuk ta pėrmend bukėn

Allahile, ēka deshti tė thotė Menduhi, atėherė kur mė sė paku kishte nevojė dhe me ēka e nxita unė atė qė tė pėrmend, nė njė kontekst tė gabuar, bukėn qė ma paska dhėnė dhe gjoja ndihmat financiare pėr ta mbajtur FAKTI-n? Si kosovar, qė ia ka ėnda tė vetprezontohet, Menduhi shumė pak ka mėsuar nga mentaliteti kosovar, sepse kosovari i vėrtetė asnjėherė nuk ta pėrmend bukėn e dhėnė dhe asnjėherė nuk ta pėrmend njė tė mirė qė ta ka bėrė. Drauj se nesėr do t’ua pėrmend drekat e darkat edhe kolegėve Nazarko e Dudushi qė ishin ditė mė parė nė Tetovė dhe druaj qė do t’ua pėrmend edhe disa bakshishe ndonjė kolegu nė Tiranė, qė ai e din mirė se pėr kė bėhet fjalė. Por nejse, Menduhi ėshtė djalė i mirė dhe ka qejf t’i qeras njerėzit.

Tė gjithė ju qė keni pirė ndonjė kafe nga Menduhi ose keni huazuar lekė nga ndonjė njeri i afėrt i tij, mos guxoni ta kritikoni atė sepse ai pa fije turpi do t’ua pėrmend. Ky ėshtė argumenti dhe morali i Menduhit, kur don t’ua mbyll gojėn njerėzve, tė cilėt ai ka qejf t’i trajtojė si borxhlijė tė pėrjetshėm. Pikėrisht, si tė tillė ai u mundua tė mė trajtojė edhe mua atė mbrėmje nė debatin e Top Show. Si tė tillė, ai mė ka trajtuar edhe nė tė gjitha ndejat e tymosura tė restorantit „Dora“, duke e pėrhapur famėn e njeriut tė fuqishėm financiarisht qė mė paska mbajtur mua me para. Pikėrisht kėtu qėndron edhe iritimi im, i dashuri Menduh, dhe ti ke qenė dashur t’ua sqarosh drejt njerėzve tė vėrtetėn se nuk mė ke dhėnė para pa kthim, por mė ke dhėnė para hua, tė cilėt mi ke kėrkuar pastaj nė forma e metoda tė ndryshme. Pėr kėtė ka dėshmi me shkrim, por si duket kėtė dėshmi ti e ke grisur me qėllim qė nesėr tė thuash se Eminin dhe FAKTI-n e ke mbajtur financiarisht. E vėrteta ėshtė se ti, si ēdo borxhdhėnės tjetėr, i ke dhėnė njė sasi tė caktuar parash hua FAKTI-it dhe kėtė huazim ti vazhdon ta trajtosh si „mbajtje me bukė“. Jazėk.

Cili ishte tagri i i tė qenit afėr Thaēit e Xhaferit?

Asnjehėrė nuk kam dyshuar nė kualitetet dhe performancat e plota politike tė Menduh Thaēit, i cili pėr mua, si edhe pėr shumė shqiptarė tė Maqedonisė, njė kohė ishte referenca e guximit dhe dinjitetit qytetar e kombėtar kėtu. Nuk do ta teproj, nėse them se ai ishte edhe frymėzim pėr politikbėrėsit e mėvonshėm, tė cilėt nė skenėn politike ishin futur pa moralin dhe guximin e Menduhit, por qė mė vonė edhe ata huazuan diēka nga guximi dhe morali i tij. Paraqit jen e Menduh Thaēit unė e kam ndjekur qė nga fillimi i rrugės sė tij politike dhe kam qenė njė nga zėdhėnėsit e ideve qė ai bashkė me Arbėn Xhaferin plasonin nė opinionin publik dhe pėr kėtė, siē do tė thoshte Menduhi, kam rrezikuar tė keqkuptohem, tė anatemohem dhe tė paragjykohem nga shumė njerėz e sidomos nga diplomatė tė huaj. Kėta tė fundit, madje, njė kohė tė gjatė kishin dėrguar rekomandime nė qendrat e tyre pėr tė mos dhėnė kurrfarė donacioni pėr FAKTI-n me pretekstin se unė jam shumė i afėrt me dyshin Thaēi-Xhaferi. Konsulentė tė kėtyre rekomandimeve ishin edhe do kastraveca gjojashqiptarė qė vegjetonin nėpėr ojq. Ky ėshtė ēmimi qė e kam paguar duke qenė afėr tyre dhe pėr kėtė ēmim asnjėherė nuk kam kėrkuar kompenzim nga M.Thaēi.

Pra, jemi nė periudhėn e viteve 1993 – 1998, vite kėto tė njė thellėsie tė errėt kur zėri opozitar i dyshit Thaēi - Xhaferi shumė pak dėgjohej, por qė unė, me vogėlsinė time, duke qenė fillimisht redaktror nė gazetėn „Flaka“ (1993-19 95), e mė pastaj kryeredaktor nė gazetėn „Bota sot“ (nė Cyrih), (1995-1997), mundohesha tė krijoj njė shteg tė vockėl pėr dalejn e tyre nė opinionin publik. Kėtė e kam bėrė sidomos sa isha kryredaktor nė „Bota sot“ dhe diaspora shqiptare ishte hollėsisht e informuar me platformėn qė ofronin kėta dy politikanė. Jo rrallė, edhe pėr kėtė angazhim timin kam qenė i etiketuar nga qarqe titiste e marksist-leniniste nė Zvicėr, Gjermani, Danimarkė e gjetiu, madje (kėtė po e them publikisht pėr herė tė parė) herė herė kam qenė i kėrcėnuar e ofenduar nga thirrės anonimė nė telefon. Pėr kėtė, i dashuri Menduh, asnjėherė nuk tė kam kėrkuar kompenzim, madje as qė ta kam pėrmendur, sepse ne nė Kosovė, themi, tė mirėn qė e bėn mos e pėrmend. Kėshtu thonė nė Kosovėn time, dhe nuk di si thuan nė atė mėhallėn tėnde kosovare nė Tetovė. Por, e shoh se ai kosovarizmi yt pėrdoret nga ti vetėm si folklor patetik dhe asgjė tjetėr.

Pėr tė sjellur nė vemendjen e ish mikut tim Menduhit, periudhėn o pozitare tė tij, dhe kontributin tim tė vockėl nė senzibilizimin e platformės sė tij politike, po ia rikujtoj atij periudhėn kur nuk isha unė nė „Bota sot“ (pas v. 1997) dhe kur nuk mundsha mė tė ndaloj tė mos botohen tekste qė ofendonin personalitetin e Arbėn Xhaferit dhe Menduh Thaēit dhe asnjehrė Menduhit nuk i ka shkuar ndėrmend ta rikjutoj kėtė periudhė dhe njerėzit qė atij i ndihmuan tė animohet publikisht si poltikan me perspektivė. Pra, ende jemi nė periudhėn kur unė me rrogėn time tė gazetarit dhe kreyredaktorit, financoja fushatėn mediale tė Thaēit dhe Xhaferit, nė periudhėn kur ata ishin nė opozitė dhe kur unė as qė e dija se ata ndonjėherė do tė vijnė nė pushtet. Kėtė e kam bėrė me ndėrgjegje tė pastėr, i udhėhequr nga ndjenja e qytetarit me liri dhe dinjitet tė mungtuar kombėtar nė Maqedoni dhe i bindur se platforma e kreut tė atėhershėm tė PPDSH (PDSH) ishte shumė mė kombėtare se ajo e PPD-sė.

Unė me pėrkrahje, Menduhi me arrogancė

Fillimi i botimit tė FAKTIT e gjeti Emin Azemin me kėto bindje dhe ndjenja, duke vazhduar ta trajtojė edhe mė tutje PDSH-nė opozitare si promotore tė ideve madhore kombėtare nė Maqedoni, dhe, duke vazhduar t’i profilojė Thaēin dhe Xhaferin si politikanėt e ardhmėrisė shqiptare nė Maqedoni. Pra, FAKTI, filloi tė botohet nė prill tė vitit 1998, kur PPD ishte nė pushtet dhe kur PDSH ishte nė opozitė deri nė vjeshtėn e po tė njejtit vit, kur kjo parti vie nė pushtet. Atėbotė, Emin AZEMI, me modestinė e tij tė skajshme as qė kishte menduar se tani ka ardhur koha kur nga Thaēi-Xhaferi duhet kėrkuar ndonjė kompenzim pėr kontributin e dhėnėn nė ardhjen e partisė sė tyre nė pushtet. Kėtė e kam bėrė, sepse nė Kosovė thonė, punėn e mirė qė e kė bėrė, mos e pėrmend dhe, fundja, atėbotė kam menduar se po e kryej njė obligim kombėtar.

Por, ēka ndodhi pastaj? Jo vetėm qė nuk u kompenzua mundi, rreziku dhe ēiltrėsia e Emin Azemit nga ana e kreut tė PDSH-sė, por ato, ēuditėrisht u shpa guan me arrogancė, mosmirėnjohje dhe shantazh. Krejt kjo burimin e ka nė njė zėnkė publike qė atėbotė e kishte kreu i atėhershėm i BIM, Sulejman Rexhepi me numrin dy tė PDSH-sė, Thaēin, tė cilėn zėnkė FAKTI donte me ēdo kusht ta mbyllė. Reagimin e Menduh Thaēit ndaj njė fjalimi tė Sulejmani Rexhepit, diku nė rrethinėn e Tetovės, ne e botuam dhe e botuam edhe kundėrreagimin e Rexhepit. Pasuan njė apo dy reagime nga tė dyja palėt dhe unė si botues pata vendosur qė kėtė polemikė tė tyre ta mbylli me aq, duke e kursyer edhe PDSH-nė nga konfrontimet e mėtejme me grupet e ndryshme tė interesit, siē ishte edhe BIM, por edhe Sylejman Rexhepin dhe disa bashkėpunėtorė tij tij qė ishin pranė tij e qė tani janė bashkė me Sylejman Rexhepin nė prehėrin e Menduh Thaēit. Por pėr dallim nga kėta tė fundit, unė nuk kam praktikuar asnjėherė tė shkruaj me pseudonim kundėr Menduhit, por gjithmonjė me emėr dhe mbiemėr, duke pėrvijuar nė tekstet e mia kritikėn konstruktive dhe qėndrimin korrekt n daj tij, me disa finesa stilistike e semantike qė durohen nė komunikimin publik. Atė qė unė e kurseja nė vitin 1998 nga ofendimet e Menduh Thaēit, sot bėhet titullar i BIM dhe krejt kjo kalon nė heshtje, thuaja se nuk ka ndodhur asgjė dhe hajde tash bjeri nė fije se si udbashi i atėherėshėm (sipas M. Thaēit), sot u bė patriot.

Mirėpo, kundėr mbylljes sė polemikės ishte vetė Menduh Thaēi, i cili dėrgonte nė redaksinė e FAKTI-t lloj—lloj letra autoriale e anonime, ku diskreditohej figura e Sylejman Rexhepit.

Kundėrshtimin tim pėr tė mos i botuar kėto letra, Menduhi e pat pritur me pezėm dhe arrogancė. Ai as qė e konceptonte dot autonominė redaktoriale tė njė gazete dhe kishte menduar se si njeri i fortė, qė sapo kishte ardhur nė pushtet, mundte tė ushtronte trysni edhe mbi mediat, madje edhe mbi ato media dhe gazetarė qė atė e kishin kultivuar medilaisht, e kishin formėsuar publikisht dhe e kishin afirmuar kombėtarisht.

Kėtu edhe plasi sherri. Letrat ofenduese nė adresė tė Sulejman Rexhepit nuk u botuan nga ana ime, por pasoi bllokada informative nga ana e PDSH-sė. Asnjė ministėr, asnjė drejtor, asnjė funksionar i kėsaj partie nuk ishte i lejuar nga Menduh Thaēi tė jepė deklaratė pėr FAKTI-n. Gazetarėt e mi atėbotė silleshin si gjynah dyerve tė funksionarėve tė PDSH-sė, por ishte e kotė kėmbėngultėsia jonė profesionale pėr tė informuar opinionin publik. Kėtė kėmbėngultėsi tonėn e pamundėsonte Menduh Thaēi me njerėzit e tij, tė cilėt shkonin aq larg sa dėrgonin edhe kėrcėnime telefonike, duke mos kursyer edhe redaktroren e atehershme, Lindita Azisin, e cila vetėm ajo e din se me ēfarė ofendimesh dhe denigrimesh vulgare ėshtė „qerasur“ nga njė sejmen i Menduhit. Emrin e kėtij sejmeni ratėsisht ende e mbaj mend.

Me paratė hua, Menduhi kishte menduar se mė ka ble

Shkojmė mė tutje. Marrėdhėniet e tendosura me PDSH, tė imponuara nga vetė Menduh Thaēi, zgjatėn deri nė prag tė zgjedhjeve presidenciale, nė vitin 2000, atėherė kur, pas njė ndėrmjetėsimi tė ministrit tė atėhershėm tė Informacionit, z. Rexhep Zllatkut, unė takohem me Menduhin dhe vendosėm tė pajtohemi. Dhe kishe u pajtuam. PDSH hoqi bllokadėn informative, kurse FAKTI ndėrpreu marrjen e komunikatave tė PDSH-sė nga gazetat maqedonase. Edhe kėto tė fundit me vite e vite kishin baltosur dyshin Thaēi-Xhaferi, por ato asnjėherė nuk pėrjetuan bllokadė informative nga PDSH.

FAKTI i kishte bėrė dy vjetė tė botimit tė vet dhe problemet qė e pėrcollėn kėtė gazetė nuk ishin tė vogla. Mjetet financiare tė qeverisė qė subvencionoheshin pėr mediat, fillimisht nuk u ndanė pėr FAKTI-n me urdhėr direkt tė Menduh Thaēit dhe ky ishte njė hendikep i madh financiar pėr neve si gazetė. Normalizimi i marrėdhėnieve me Menduhin asnjėherė nuk u bė pėr motive private. Nė pėrgjegjėsinė dhe ndėrgjegjėn time morale e profesionale qėndronte njė ekip i tėrė njerėzish tė cilėt punonin dhe me vėshtirėsi i siguronin pagat. Me vėshtirėsi mbahej edhe procesi i shtypjes sė gazetės. Motivet e interesit publik mė kanė detyruar tė kėrkoj ndihmėn e Menduhit, tė cilin kisha menduar se e kam mik, por nuk e kam menduar asnjėherė se paratė qė ai m’i huazoi pėr ta mbajtur gjallė gazetėn njė muaj e gjysėm me tė gjitha shpenzimet, dhe ndėrhyrjen e tij pėr tė deblokuar subvencionet e qeverisė, do t’i shėrbejnė atij si gurė pėr t’mi varur mua nė qafė, dhe pėr tė mos mundur asnjėherė ta ngrejė kokėn, e lėre mė, mozallah, ta kritikojė ndonjėherė publikisht.

Ėshtė e vėrtetė se unė kam patur kontakte tė shpeshta me Menduhin dhe ėshtė e vėrtetė se ai nė tė gjitha rastet nuk mė ka lėnė tė paguaj. Pėr kėtė, edhe njėherė po i falenderohem publikisht. Por, as qė mė ka shkuar ndėrmened se ai do tė ma pėrmend bukėn. Shumėēka qė kemi biseduar me tė, unė e kam mbajtur pėr vete dhe asnjėherė nuk e kam keqpėrdorur besimin e tij ndaj meje.

Kėshtu vazhdoi deri nė v. 2001 kur mijėra shqiptarė tė pakėnaqur dolėn nė mal dhe ia kthyen pushkėn q everisė, nė tė cilėn participonte edhe partia e Menduh Thaēit. Unė dhe gazeta ime, nė mungesė tė informacioneve, nė fllim kemi patur disa lajthitje tė vogla sa i pėrket kryengritjes shqiptare, por shumė shpejt , sidomos pas ndryshimit tė kursit ndėrkombėtar ndaj zhvillimeve nė terren, edhe unė me gazetėn time, filluam tė mbėshtesim, aq sa mundėm, ndonėse me shumė sakrifica, kėtė rezisetncė.

Kėtu, mbase mund tė ketė filluar edhe pakėnaqėsia e Menduhit ndaj meje. Ai, mbase, atėbotė ka pritur qė unė do t’i kundėrvihem kryengritjes dhe do tė vazhdoj ta pėrkrahi politikėn e PDSH-sė nė qeverinė e Lupēo Gerorgievskit. Kėtu buron edhe keqkuptimi i tij ndaj meje, sepse sipas logjikės sė tij, unė ka qenė dashur ta mbėshtes atė, sepse ai mė paska paguar mua. Nė fakt, ai ėshtė treguar burrec kur paratė e dhėna hua, i ka pėrfolur nė ēarshinė e Tetovės dhe ėshtė munduar ta diskreditoj personalitetin tim, si njė njeri qė gjoja ai mė paska ble njė kohė, por ja qė tani i paskam d alė prej dore.

Menduhi ishte dhe do tė ngelė njė huadhėnės burrec

Menduhi, nuk arriti tė mė blejė asnjėherė, sepse unė isha botues gazete dhe nuk isha kockalėpirės i restoranti „Dora“. Jo pse unė si person isha i shtrenjtė, por sporti qė unė udhėheqi ėshtė tepėr i shtrenjtė dhe Menduhi asnjėherė nuk ka patur mundėsi dhe zemėr tė mbulojė shpenzimet e njė gazete, si FAKTI, qė kanė tejkaluar shumėn mbi 50.000 (pesėdhjetė mijė) euro nė muaj. Ai edhe tani mendon se me pak para, duke futur nė lista pagesore („pllaten spisok“) gazetaruca, qė jo rrallė shkruajnė edhe maqedonisht, mund tė ndėrtojnė pėr tė famėn e politikanit tė madh.

Atėherė kur Menduhit dhe Arbnit nuk guxonin as emrin t’ia pėrmendin (1993- 1998), unė, me rogėn modeste tė gazetarit shkruaja pėr ta dhe, ata, pėr dallim nga disa gazetarė tė tanishėm shqiptarė, unė i mbroja nga propaganda e egėr maqedonase dhe ata nuk i mbroja nga gazetarėt dhe politikanėt shqiptarė. Unė atėherė Menduhin e mb roja edhe nga Llatasi i gėrditshėm me diskursin e tij tė njohur antishqiptar, po nga ai Llatas i cili tani e shoh se ka relacione shumė perfekte me Menduhin dhe grupimin politik qė ka ngelė nga PDSH e dikurshme e Arbėn Xhaferit.

Menduhi pėr mua ishte dhe do tė ngelė njė huadhėnės burrec dhe asgjė mė shumė. Ēdo pretendim tjetėr i tij pėr ta paraqitur raportin e tij me mua, nuk ka tė bėjė me realitetin dhe ėshtė i gykuar tė pėsojė fiasko. Nėse nė debatin e Top Shoė nuk ja thashė kėto, pėr ta kursyer auditoriumin e gjerė tė TOP Chanelit me detaje qė s’ēojnė shumė peshė pėr njė opinion mė tė gjerė publik, kėtė po e bėj tani, sidomos pėr lexuesit e nderuar tė FAKTI-it, tė cilėve u them qė le tė flejnė rehat se gazeta e tyre jo vetėm qė nuk ėshtė financuar nga Menduh Thaēi, por ajo nė tė shumtėn e rasteve ėshtė penguar dhe anatemuar nga ai. Gazeta FAKTI tash ka hyrė nė vitin e dhjetė tė botimit tė saj, dhe tė gjithė ata qė pretendojnė se kanė mundur ta financojnė atė, jan ė treguar tė dėshtuar para njė projekti shumė tė shtrenjtė, i cili Emin Azemit deri mė tani i ka kushtuar mbi 5 milion euro tė thata. Menduhi nuk ti jep as 5 banka falė. Sa pėr huazime, mund t’i drejtoheni edhe ju, por mos provoni ta kritokoni se ju bėn hor. Unė e bėra njė pėrjashtim. Atė e kritikova edhe atėherė kur huazova nga ai pėr tė mbuluar njė vrimė tė vogėl nė krejt kėtė kėshtjellė qė quhet FAKTI e qė atij aq shumė i pengon, dhe aq shumė ua ndalon ministrave tė tij tė japin deklaratė pėr kėtė gazetė. Pėrfundimisht, me Menduhin mund tė jesh shok vetėm atėherė kur nuk e kritikon. Uroj qė shoqėria shqiptare tė ketė sa mė pak shokė tė tillė.