Presionet ne drejtim te Kosoves lidhur me fillimin e bisedimeve me Serbine, dy javet  e fundit kane shenuar ngritje ne grafikonin e retorikes dhe te veprimeve konkrete diplomatike e politike. Kjo me shume duket si nje fushate e orkestruar e disa faktoreve nderkombetar, se sa si nje politike e planifikuar dhe koherente, e cila merr para sysh realitetet ne terren. Zhvillimi ne forme fushate i pergatitjes se terrenit per bisedime ndermjet Prishtines e Beogradit, esencialisht nuk ka te beje me  “çeshtje teknike”, po me hapjen e çeshtjes se statusit te Kosoves. Emertimi si bisedime per çeshtje teknike eshte figure per te fshehur nga opinioni publik kuadrin qe eshte rezervuar per kete proces politik.

Si duket tabloja e presioneve ne drejtim te Kosoves

1. Tematizimi i Kosoves ne mbledhjen e Grupit te Kontaktit ne Moske, para dy javesh, shenon riaktivizimin e kesaj instance vendimmarrese ne drejtim te Kosoves, kesaj here ne nivelin e krijimt te ambientit per fillimin e bisedimeve ndermjet Prishtines e Beogradit. Nominimi nga Grupi i Kontaktit i Perfaqesuesit Special, Hari Holker, si ndermjetes ne keto bisedime, realisht tregon mungesen e preokupimit koherent dhe serioz me Kosoven te kesaj instance nderkombetare. Hari Holkeri ka ardhur ne detyren e Perfaqesuesi Special per Kosoven vendim te posaçem te sekretarit te pergjitshem te OKB-se dhe te Keshilit te Sigurimit. Sipas rezolutes 1244, detyrat e tij te punes kane te bejne me ushtrimin e pushtetit legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqesor ne Kosove, ku bie edhe perfaqesimi nderkombetar i Kosoves, me sakte, “ per  te kontrolluar implementimin e prezences civile nderkomebetare”.  Rrjedhimisht, ai mund te jete pjese e delegacionit te Kosoves ne bisedime e jo ndermjetes. Por, kjo zgjidhje e improvizuar dhe jologjike ne shikim te pare, ka te beje me nje element thelbesor qe po futet ne lojen politike ndaj Kosoves:  me heqjen e dimensionit nderkombetar te bisedimeve ndermjet Kosoves e Serbise. PSSP eshte pjese e infrastruktures se brendshme pushtetore te Kosoves dhe sado qe te kete mandatin e deklaruar nga Grupi i Kontaktit dhe nga institucionet e tjera nderkombeatre, ai mbetet qe mbetet ne suazat e nje perfaqesimi te brendshem.

2. Pas trasimit te tille te terrenit nga ana e Grupit te Kontaktit, pasoi vizita e komisarit te Bashkimit Europian, Kris Paten ne Prishtine dhe ne Beograd, ku u pa edhe me qarte strategjia e skicuar e heqjes se dimensionit nderkombetar çeshtjes se Kosoves.  Kris Pateni ne Kuvendin e Kosoves deklaroi se “ deklaratat parlamentare kunder pavaresise, nuk jane te dobishme, sikur qe nuk mund te jene te dobishme as deklaratat parlamenare per pavaresine”. Mirepo, Kris Paten mesazhin e njejte nuk e percolli ne Beograd. Paten atje takoi te gjithe zyrtarte e pozites dhe te opozites, por nuk pati rast te fliste ne Kuvendin e Serbsie dhe as ne kuvendin federal. Nga informacionet qe dolen nga takimet e atjeshme te tij, nuk u duk aspak angazhimi i tij lidhur me “padobine” e deklarates per Kosoven te Kuvendit te Serbise dhe rezolutes se Kuvendit te Serbise e te Malit te Zi. Perkundrazi, mesazhi i Patenit ne Beograd shkoi ne drejtim te motivimit te zyrtareve serbe  per integrimin e Serbise dhe te Malit te Zi ne strukturat europiane, pas asnje lloj kushtezimi me qendrime me te matura ndaj Kosoves.

3. Bashke me riaktivizimin e Grupit te Komntaktit dhe me presionet e Patenit, keto dite po shenon rritje edhe retorika e diplomacie ruse ne drejtim te Kosoves. Ministri i jashtem rus, Igor Ivanov deklaroi me 9 shtator ne Sarajeve se “Rusia nuk do te terhiqet nga Ballkani”. Njeheresh u paralajmerua edhe hapja e konsullates ruse ne Prishtine. Kjo konsullate eshte planifikuar qe te jete ne kuader te ambasades ruse ne Beograd. KJo do te thote  se aktivitetet e saj do te jene te tilla qe Kosoven ta trajtoje brenda mandatit qe ka ambasada e Rusise ne federaten Serbi-Mali i Zi. Nese lejohet kjo zgjidhje per konsullaten ruse nga UNMIK-u, atehere do e jete edhe me e qarte se cila eshte vija e riintegrimit te Kosoves ne federaten serbo-malazeze.

4.  Kete tablo e ben edhe me te plote deklarimi me i ri dhe pakuptueshem entuziast i prokurores se Tribunalit te Hages, Karla del Ponte, e cila ka adresuar presione dhe kercenime te reja ne drejtim te shqiptareve. Ajo ka thene se “Ne po vazhdojme hetimet kunder UÇK-se, kemi kerkuar desshmi edhe nga autoritetet e Serbise dhe do t’i analizojme ato. Do t’i perfundojme te gjitha hetimet edhe kunder  pjesetaretve te UÇK-se, deri ne fund te vitit 2004 dhe shpresoj te ngrisim aktakuza te reja”. Siç shihet, dy momente jane indikative dhe alarmante ne kete deklarate te Karla del Pontes: e para, qe ajo e pranon se ka nstitucionalizuar bashkepunimin e saj me autoritetet serbe, per te cilat dihet se  çfare qendrimi mbajne ndaj UÇK-se dhe çka jane ne gjendje te sajojne per inkriminimin e saj. E dyta, ende pa i kryer hetimet, ajo  shpreson se do te kete aktakuza te reja, gje qe do te thote se ne fakt e paragjykon procesin e hetimeve. Ne nje lexim te mundshem politik, kjo do te thote se ajo qysh tash ka leshuar kercenime dhe shantazhe ndaj pjesetareve te UÇK-se, si mjet presioni ne krijimin e ambientit per fillimin e bisedimeve ndermjet Prishtines e Beogradit.

5. Mbajtja e Kosoves ne izolim te forte nderkombetar eshte nje element tjeter i presionit konkret, i cili eshte ne funksion te dobesimit te identitetit politik te Kosoves dhe te dobesimit te motivit te shqiptareve per pavaresi. Mospranimi i dokumenteve te udhetimit nga shtete ne rajon, veçmas  nga Bullgaria e Greqia, kane bere qe te prodhohen shume zhgenjime te qytetareve te Kosoves me UNMIK-un dhe me administraten e vendit. Ketu bie edhe favorizimi i marrjes se dokumenteve te federates serbo-malazeze, qe me vite eshte bere ne Kosove dhe qe favorizohet edhe ne shtete europianoperendimore, veçmas ne Gjermani.

Hari Holkeri, para se te merr detyren e ndermjetesimit, do te duhej te kryente detyren e vet qe i ngarkon rezoluta 1244, e qe ka te beje edhe me krijimin e kushteve per lirine e qarkullimit te njerezve te Kosoves. Perndryshe nuk ka kuptim te flitet per marredhenie ne rajon, nese shtetet e rajonit mbajne politika diskriminimi ndaj qytetareve te Kosoves, te cilet kane dokumente te leshuara nga administrata civile nderkombetare e OKB-se. Meqe keto lojera zgjasin tash kater vjet, ketu ose eshte fjala per deshtimin e autoritetit te OKB-se, ose per nje politike ngulfatese ndaj identitetit te Kosoves.

6. Edhe mbajtja me nje konsekuence te papare e Kosoves ne kollaps energjetik, ne jostabilitet permanent dhe ne krize te thelle ekonomike dhe sociale, duket si element i nje stategjie te perpunuar per gjunenzimin e vullnetit politik te shqiptareve. Dihet se shtylla e katert e UNMIK-ut administrohet nga Bashkimi Europian, ndersa deshtimet me te medha ne Kosoven e ketyre kater viteve, jane pikerisht ne ekonomi. Si eshte e mundur qe te deshtoje Bashkimi Europian, ne mekembjen e ekonomise se nje vendi qe ka banore vetem sa nje qytet pak me i madh europian. Mbajtja e Kosoves ne krize permanete ekonomike dhe ne kollaps energjetik,, realisht e mban Kosoevn nen nivelet qe ka Srerbia e mal ii Zi, per te nxjerre se andejmi arsyetimin e neserm per riintegrimin e Kosoves ne nje “strukture me zhvillim me te larte ekombomik dhe me shkalle me te larte te integrirmit ne strukturat europiane”.

7. Mund te jete se edhe rikthimi i jostabilitetit ne Maqedoni, sado qe te jete nje mjet i terthorte, ai pashmangshem shnderrohet ne nje  mjet presioni ndaj Kosoves. eshte funksionalizuar tashme skema, sipas te ciles per jostabilitetin rajonal fajtor kujdestar eshte Kosova, perkatesisht njerez ose struktura te saj mbrojtese.

Çka duhet te behet?

Brenda ketyre zhvillimeve teresisht te pafavorshme, politikeberesit shqiptare te Kosoves duhet te kene koncentrim maksimal dhe pergjegjesi maksimale, nese duan qe te mos mbeten te lagur ne fund. Duhet te ndermerren veprime te qarta dhe te vendosura politike.

E para, partite politike shqiptare, qe kane ngritur bashkerisht koalicionin e tashem qeveritar, duhet te hartojne nje platforme te perbashket lidhur me zhvillimet aktuale dhe veçmas me procesin e bisedimeve me Beogardin per “çeshtje teknike”.  Ne kete kontekst, duhte te qartesohet se çka do te thote ky aspekjt i bisedimeve, ne menyre q e te mos rreshqasin gjate procesit ne “bisedime per statusin”, pa qene te pergatitur. Vlen t’u kujtohet pervoja e hidhur e Malit te Zi,  i cili i filloi bisedimet me Serbine, nen monitorimin e Solanes, per çeshtje teknike por qe rezultuan me miratimin e Kartes Kushtetuese dhe me thyerjen e vullnetit malazez per pavaresi. Duhet te shpjegohet qarte formulimi “bisedime per çeshtje konkrete ose teknike”. A bie ketu tematika e importit te qumeshtit te Beogradit dhe te ujit mineral Heba, ( qe edhe ashtu e kane riokupuar tregun e Koosves).

Por, asgje nuk do te sqarohet nese nuk mblidhen dhe nuk e hartojne nje platforme politike te perbashekt partite shqiptare qe e perbejne  koalicionit qeveritar. Dihet mirefilli se qeveria vetem e ekzekuton politiken, e cila hartohet  nga partite e koalicionit qeveritar.

Ne Serbi jane inkuadruar edhe OJQ-te ne debatin e parapergatitjeve per bisedimet ndermjet Prishtines e Beogradit, ndersa ne Kosove, ende nuk jane takuar lideret e partive qe e perbejne koalicionin qeveritar!!! Ndersa, gjithkush e di se bisedimet me Serbine, ne çfaredo niveli dhe per çfaredo teme, jane politike dhe nuk mund te behen pa pasur nje platforme unike politike. Nese puna i lihet ne barre vetem qeverise, atehere eshe e qarte se kjo gje behet me qellim te deshtimit te saj dhe me qellim te dobesimit te pozites se Kosoves.

E dyta, qeveria duhet te pajiset me kompetenca me te plota e me te qarta, para se te marre persiper realizimin e politikes qe do te hartohet nga partite e koalicionit qeveritar. Ajo duhet te kete mandat qe obligimet qe i merr te mund t’i realizoje, e jo te varet nga vullneit i UNMIK-ut, sepse ne ate rast do te kompromentohej per josreriozitet dhe paaftesi.

E treta, institucionet e Kosoves duhet te kerkojne qe Uashingtoni, perveç angazhimit ne Grupin e Kontaktit, te kete edhe angazhim separat, si ne ne procsin e pergatitjes ashtu edhe te mbarevajtjes se bisedimeve. Ne rastin e Kosoves, perveç pegjegjesise politike, Uashingtoni ka edhe pergjegjesi morale.

E katerta, arritja e paqes sociale eshte e domosdoshme ne periudhen sa do te zgjate procesi i bisedimeve. Suksesi i kryeminsitrit Rexhepi ne arritjen e marrerveshjes se perkohshme me  minatoret e Trepçes dhe marrveshjes me arsimtaret, eshte mjaft inkurajuese. Por, paqja sociale duhet te jete me gjitheperfshirese dhe me e qendrueshme, nese nuk deshiron qeveria qe te kete edhe nje gur me shume ne qafen e brishte te saj.

Ne Prishtine,

14 shtator 2003