|
POEZIA E DILEMAVE TE MEDHA
Poezia e Pashko Vases Mori Shqypni, e mjera Shqypni, e ka
fokusuar gjendjen faktike dhe deshperimin autorial per shkak te
asaj gjendjeje, dhe ka dhene nje alternative te shpejte,
revolucionare. Por, ajo qe i ka munguar sensit te Pashko Vases,
ka qene mungesa e vetedijes per rolin e madh, te jashtezakonshem
qe do te mund te luante feja ose fete ne projektin e çlirimit
kombetar. Natyrisht, me kusht qe ato te viheshin edhe ne nje
funksion te gjithanshem mobilizues, emancipues dhe
ndergjegjesues kombetar.
Poezia qe mbart te nderthurur ne vete per me shume se nje
shekull nje figure poetike nbreselenese dhe nje kocept
ideologjik per identitetin kombetar, te emertuar si Shqyptaria,
nuk ka si te mos jete vazhdimisht objekt analize dhe rivleresimi.
E tille eshte poezia Mori Shqypni, e mjera Shqypni (1880) e
Pashko Vases, e cila edhe pas njeqind e njezet vjeteve, me
vleren e saj qendrore ka ruajtur nje fuqi komunikimi dhe
identifikimi me lexuesit e vet. Me ka rene te shoh jo pak njerez,
qe nuk dine shume ose madje nuk dine asgje per autorin e poezise
Mori Shqypni, e mjera Shqypni, por sapo te permenden vargjet e
saj, jane ne gjendje qe se paku te shprehin nje emocion, qe
shkaktohet nga perjetimi i idese se saj. Perveç se eshte ne nje
fare dore si nje vazhdim i tradites se receptimit oral te
vlerave poetike, kjo menyre reagimi me duket se ka te beje me
shume me vleren qendrore te poezise se Vases, per shqyptarine si
legjitimim i identitetit kombetar.
Nje sakrifice autoriale...
Figura poetike dhe koncepti ideologjik shqyptaria, krijohen ne
poezine Mori Shqypni, e mjera Shqypni, ne finalizimin e nje
angazhimi poetik, per ringritje kombetare, per rimarrje te vetes,
per zgjim nga gjendja e mjere:
çonju, o shqyptare, prej gjumit çoniu,,
te gjithe si vllazen ne nji bese shtrengoniu
edhe mos shikoni kisha e xhamia,
fe e shqyptarit asht Shqyptaria.
Urdheri autorial ne dy vargjet e para eshte se zgjimi nga gjumi
dhe lidhja ne nje bese vellazerore, jane kerkesat paraprake, pa
te cilat nuk eshte i mundshem asnje veprim i metejshem. Ndersa,
si finalizim te rikthimit te identitet, te rimarrjes se vetes,
Pashko Vasa e sheh lenien menjane te feve dhe krijimin e nje
feje te re, te emertuar po prej tij si shqyptaria. Ky eshte nje
apel poetik dhe atdhetar, i cili buron nga nje vetedije per
gjendjen katastrofike te kombit, dhe si nje alternative per te
dale nga humnera. Ndjenjat e fuqishme atdhetare ne keto vargje
kane fituar perparesi te plote ndaj ndjenjave te thella morale,
edhe te vete Pashko Vases, te misheruara me besimin ne Zot.
eshte nje sakrifice autoriale dhe morale e njeriut qe eshte i
angazhuar me tere qenien per ringjalljen e kombit te vet.
Nga shenimet e shumta te Pashko Vases dhe nga vepra e plote e
tij, nuk mund te nxirret ndonje hipoteze per te qenit e tij si
ateist. Pashko Vasa eshte nje njeri me bindje te thella
humaniste po edhe fetare. Mirepo, angazhimi ne frymen e zgjimit
kombetar, e ben qe se paku ne nje çast te krijoje nje rend te ri
te vlerave shpirterore, duke e nxjerre kauzen e kombit, me
shqyptarine si emertim te saj, si nje ndjenje me perparesi mbi
te gjitha te tjerat. Figura e krijuar prej tij ne vargjet e
sipercituara, e ka gjithe fuqine emocionale dhe gjuhesore, per
te qene vepruese ne ndergjegjen e recepientit. Por, ne nivelin e
tyre si krijuese te nje koncepti, vargjet bartin ne vete nje
kunderthenie me moralin dhe me nje arsenal potencial te ndjenave
te njeriut shqiptar. Duke u nisur nga nje gjendje aktuale
politike shqiptare, Pashko Vasa nxjerre perfundimin se kombit i
duhet nje ideologji revolucionare e rrenimit te lidhjeve te
njeriut shqiptar me fe. Kemi te bejme me nje bartje te fajit per
gjendjen deshperuese, nga fusha objektive ne ate subjektive.
Ngushtimi i kuadrit te shkaqeve per gjendjen e mjere te
shqiptareve ne nivelin e besimeve fetare, eshte nje ideologeme
agresive poetike dhe politike.
E drejta, poeti ne tere poezine e vet ben eksplikimin e gjendjes
se te kaluares se madherishme ne nivelin e moralit dhe te frymes
luftarake, qe eshte ne kuadrin e nje frymezimi romantik:
Kur kriste pushka, si shkrepet moti,
Zogu i Shqyptarit gjithmon i zoti
Nga ana tjeter, shpalosja e gjendjes aktuale te kombit e te
atdheut behet me nje pershkrim emotiv, por shume racional, sa
mund te shikohet si nje lloj ligjerimi me shkalle te larte te
frymezimit. Perkunder ketyre alternimeve harmonike, vjen
konkluzioni pothuajse revolucionar, sipas te cilit zgjidhja
eshte te heqja dore nga "kisha e xhamia" dhe te perqafimi i nje
feje te re, qe ne kete rast eshte e pagezuar shqyptaria. E thame
me heret se ne rastin e Pashko Vases, nuk mund te behet fjale
per nje shfryrje ateiste, sepse ai nuk ishte i atille. Por, ky
koncept nuk eshte as romantik, sepse dihet se poetet romantike
ishin mjaft te frymezuar edhe nga vlerat fetare.
Zgjidhja do te ishte te integrimi dhe jo te perjashtimi
"Gjetja" e Pashko Vases ka te beje me dilemat shqiptare te
identifikimit, qe nga koha e formimit te kombit e deri ne ditet
tona. Ne rastin e shqiptareve, per faktin se ne nje proces teper
te veshtire te mbijeteses dhe te formimit kombetar, jane
perqafuar tri fe te ndryshme, nuk ka qene e mundshme qe feja te
luaje rolin integrues ne nivel kombetar, sikunder ka ndodhur te
kombe te tjera, te cilat ne procesin e formimit kombetar, kane
arritur nje unifikim edhe ne planin fetar. Pra, me shume se te
roli perçares i klerit dhe te dobesimi i kombit per shkak te
konvertimeve ne kombe te tjere, ne rastin shqiptar duhet te
shikohet pasoja e mungeses se rolit integrues te fese ne
formimin kombetar dhe ne luften e tij te veshtire per pavaresi
dhe jete te lire. Duke mos e inkuadruar kete force shpirterore
mobilizuese ne projektin e çlirimit kombetar dhe te krijimit te
shtetit kombetar, shqiptaret kane luftuar pa mundur ta
shfrytezojne njeren nga armet me te fuqishme. Rastet me markante
ne historine shqiptare flasin edhe per shembuju jo te paket te
mobilizimit te personaliteteve fetare ne projektin nacional
shqiptar, nga te tri fete ekszistuese. Por, eshte fjala per
angazhimin e njerezve konkrete, te bartese te funksioneve fetare,
e jo te fese ose te feve eksizuese si teresi.
Poezia e Pashko Vases Mori Shqypni, e mjera Shqypni, e ka
fokusuar gjendjen faktike dhe deshperimin autorial per shkak te
asaj gjendjeje, dhe ka dhene nje alternative te shpejte,
revolucionare. Por, ajo qe i ka munguar sensit te Pashko Vases,
ka qene mungesa e vetedijes per rolin e madh, te jashtezakonshem
qe do te mund te luante feja dhe fete ne projektin e çlirimit
kombetar. Natyrisht, me kusht qe ato te viheshin edhe ne nje
funksion te gjithanshem mobilizues, emancipues dhe
ndergjegjesues kombetar. Konkretizimi i kesaj teze do te thoshte
se do te duhej te promovohej ideja dhe koncepti se kishat dhe
xhamiat e shqiptareve ishin dhe duhej te ishin objekte te frymes
se shqyptarise. Pra, integrimi i tyre ne projektin kombetar dhe
jo perjashtimi ose zevendesimi i tyre.
Poezia e vetme e Pashko Vases, vertet edhe pas njeqind e njezet
vjeteve na shkakton perjetime emocionale dhe estetike, sepse ka
nje teresi vlerash. Nje poezi e shkruar me qellimin e qarte qe
te ndikoje fort ne ndergjegjen e bashkekombasve, ( poezia eshte
perhapur ne forme letrash dhe eshte transmetuar edhe goje me
goje dhe eshte tejshkruar nga miqte dhe adhuruesit e Vases), ka
mjaft elemente poetike qe e bejne me te depertueshem mesazhin e
saj. Poezia eshte e shkruar ne dhjeterrokesh, nje varg i njohur
shqiptar qe ne fushen e poezise gojore ka prodhuar kryevepra te
verteta. Poashtu rima e puthur, karakteristike per poezine
gojore historike shqiptare, eshte nje element i vargut qe e ben
me te komunikueshem vargun poetik. Leksiku i aktivizuar eshte i
arealit social dhe kulturor shqiptar, qe e ben poashtu me te
lehte ngulitjen e figurave poetike te kesj poezie.
Por, poezia Mori Shqypini, e mjera Shqypni, me duket se mbetet e
paharrueshme dhe aktuale e aktualizuese, para se gjithash per
shkak se dilemat shpirterore te shqiptareve nuk jane zgjidhur as
sot e kesaj dite.
8 tetor 2005 |
