Ne nje nga shkrimet e mia te me hershme kam theksuar se feja eshte ndihme plotesuese e mendjes se njeriut. Njeriu kishte nevoje per fene, e kerkoi, dhe kjo iu mundesua. Feja e vertete nuk eshte produkt i njeriut, ajo eshte dhurate e meshires se Zotit. Regjisori i njohur Ekrem Kryeziu si dhe shume intelektuale te tjere i kam ndegjuar duke thene se “gomaria me e madhe e njeriut eshte te pyet: a ekziston Zoti”? Fatkeqesisht shume nga ne  jetojne ne medyshje. Sipas fese secili njeri ka autonomine e vet, ai eshte i lire ne veprimet dhe mendimet e tij. Kjo liri nuk nenkupton anarkine, kjo ka ligjet e saja, ku njeriun e ngarkon me pergjegjesi ndaj programit hyjnor. Perendimoret nuk e zbuluan lirine e te shprehurit, ajo ishte e njohur qe nga krijimi i njeriut te pare. Me fjale tjera, kjo eshte natyra e brendshme e qenies njerezore. Qe me krijimin e njeriut, u servuan alternativat e perzgjedhjes. Po mos ta ndiente njeriu veten te lire, njerezimi nuk do te luftonte kurre ndermjet veti. Ai noton sipas deshires se vet, deri ne kohen e caktuar. 

Duke u bazuar ne ate qe u tha me siper, shoqeria jone tani eshte ne dileme te “madhe”, te rendesishme, kah te shkoje. Futja ose mosfutja e mesimit fetar neper shkollat laike eshte nje provim shume serioz per kete gjenerate.

Kosova multietnike

Sipas strukturave te tanishme politike, Kosova numrohet si nje pjese e rruzullit toksor me politike multietnike. Mazhoranca e ketij trualli eshte e banuar me shqiptare te konfesionit musliman.

-          88% e perbejne shqiptaret, me 98% musliamn dhe 2% krishter.

-          10%  e perbejne serbet, romet, malazezet, etj. te krishter - ortodoks dhe             2% e perbejne turqit, ashkalinjte, egjiptasit etj, te konfesionit musliman.

 Keto shifra jane te peraferta. Ne nuk do te merremi shume keto shifra, sepse qellimi i temes sone eshte tek analiza e arsyeshmerise se futjes se lendes se edukimit fetar ne shkolla. Kosova nuk eshte vendi i pare ne bote, i cili po sprovohet me futjen e edukimit fetar ne shkolla. Ajo nuk ka qene dhe nuk mund te behet gjenerator i nismave te ndryshimeve njerezore. Shqiptaret ne pergjithesi, jane vetem zbatues te projekteve dhe iniciativave te cilat dalin nga popujt me te medhenj se ne, dhe qe kane ndikim ne bote. 

Praktika e vendeve fqinje

Kosova kufizohet me shtetet qe me pare kishin te njejtin problem si edhe ne. Te gjithe fqinjet tane i perkisnin sistemit socialist dhe kishin te njejten qasje ndaj ketij problemi. 

Serbia dhe Mali i Zi, keto dy popuj jane deklaruar pro edukimit fetar. Perqindja minoritare e muslimaneve ne kete vend eshte e perafert me perqindjen e minoritareve tane te krishtere.

Maqedonia perqindja e se ciles eshte pothuaj e barabarte ne mes krishtereve dhe muslimaneve, jane deklaruar pro edukimit fetar.

Shqipria perqindja e se ciles eshte 75% muslimane, e 25 % krishtere, ende nuk eshte deklaruar per edukimin fetar ne shkolla!?

Bullgaria eshte deklaruar pro edukimit fetar, edhe pse ne kete shtet jetojne mbi 18% musliman.

Turqia kahere e ka futur edukimin fetar ne shkolla. Struktura fetare eshte mbi 99% musliman.

Kroacia edhe kjo eshte deklaruar pro edukimit fetar, perqindja e se ciles eshte 99% krishtere

Shtetet perendimore

Duke u bazuar ne konveten e OKB te gjitha shtetet e BE-se jane pro edukimit fetar.

Mohuesit e edukimit fetar dhe arsyetimet e tyre

Ja vetem disa arsye dhe argumente te cilat i paraqesin palet mohuese, ne mesin e shqiptareve: 

1. Shkollat laike nuk duhet te kene program fetar, ne asnje menyre.
2. Nuk eshte koha t’i çasemi ketij problemi tani, sepse kemi probleme shume me te medha.
3. Ekspertet e arsimit jane duke perpiluar argumente per integrimin e lendeve mesimore, keshtu nuk mendohet asesi per shtimin e tyre. Edukata fetare mund te mesohet ne njeren nga lendet si te asaj edukates qytetare.
4. Perqarje ne mes nxenesve.

Arsyeshmeria e futjes se lendes se edukimit fetar ne shkolla

Ja si do tu pergjigjem ketyre argumenteve te mohuesve per edukimin fetare

1. Zhvillimi teknik i kohes beri qe njerezimi te jetoje ne shoqeri me multicivilizime, multikultura, mulientitete, multireligjione etj. Fale ketij zhvillimi keto shoqeri po jetojne thujase ne nje qytet. Njerezimi per kah organizimi shoqerore ndahet ne fetare dhe jofetare. Ne shume vende te botes mesohej sipas planprogrameve te edukimit laik (jofetare). Per te mos patur probleme te natyrave te sipertheksuara, gjeneratat para nesh e krijuan OKB. Kjo Organizate ka konventat e saja dhe te gjithe popujt do te detyrohen t’i zbatojne ato. Kjo Organizate ka parapare qe edukimi i gjeneratave te reja neper shkolla te jete i lire e i plote edhe per mesimin laik dhe ate fetar. Kjo e drejte dhe liri iu ka mundesuar secilit prind me ligj, qe te zgjedhe dhe te deklarohet per edukimin e femise se vet. Nuk e shoh te arsyeshme te spjegojme arsyet se pse OKB e lejoi nje nen “famoz” kunder ateisteve. Por ketu ia kisha perkujtuar ateisteve vetem nje fakt te vogel, me peshe shume te madhe per shoqerite. Secili prind jep kontributet e veta per ta zhvilluar mireqenien e shtetit gjegjesisht kultures se vet. Kur vilen kontributet, shteti nuk pyet taksapaguesin a je fetare ose jo. Te gjithe i japin kontributet e veta pa kurfar dallimi. Tani i pyes ateistet, perse valle fetaret duhet te kontribuojne arsimin ateist - jofetar? Pse duhet t’i besojne projekteve te tyre ne emer te “harmonise gjithepopullore”. A nuk ju duket kjo sjellje e tyre si teper vullgare kundrejt bashkekombasve te tyre fetar?

2. Nuk ka kurfare arsye te mendohet se nuk eshte koha t’i çasemi ketij problemi. Ne gjithmone kemi probleme dhe ato nuk do te perfundojne perderisa te jemi gjalle. Problemet gjithnje trashen perderisa ato nuk zgjidhen me kohe. Rezultat i moszgjidhjes se problemeve, duke thene se “nuk eshte koha”, eshte pasqyre e qarte e identitetin te brisht qe kemi. Vete ne shqiptaret “si me te menqurit e botes”, ishim deklaruar si shteti i vetm ateist ne bote. Tani kur te gjithe fqinjet dhe fqinjet e fqinjeve tane, i lene te lire gjeneratat e tyre, qe te mesojne edukimin fetare, ne si populli me i “mençur“, serish mundohemi te dominojme ne bote, duke u arsyetuar se nuk qenka koha, ose se ne jemi nje rast “specifik ne bote”, e keshtu me radhe. Mos valle ne duhet ende te heshtim para pseudointelektualeve te cilet, kur u iku gjella komuniste, mbeten pa ide? Jemi deshmitare te gjalle qe keta nuk jane dukur neper mediat shqipe si edukatore te kesaj gjenerate qe prej pesembedhjete viteve te fundit. Keta dine vetem te kritikojne dhe te paraqesin pralla dhe trillime te llojit te tyre. Te tille si Qerim Ujkani, Kadri Meta, Agim Vinca, Teki Devishi..., idete e tyre u vdiqen me ikjen e komunizmit, por ne kete kor jane edhe disa antiislamiste te tjere si, Don Lush Gjergji, Nosh Gjolaj, Don Shan Zefi  etj.

3. Ideja e disa pseudointelektualeve se mesimi po shkon kah integrimi i lendeve eshte shume banal dhe nuk meriton te komentohet.

4. Mendoj se nuk qendron ideja se mesimi fetar do te sjell perçarje. Une e shoh te kunderten. Shqiperia eshte shtet i njohur per nga konfesionet fetare, dhe, deri tani, historia jone nuk ka regjistruar nje perçarje fetare ndermjet tyre. Shembulli i bashkjeteses se shkodraneve, lezhjaneve, korçareve, fierakeve etj, vertetojme te kunderten e asaj qe thuhet se feja eshte perçarese mes nxenesve. Pjesemarja e korit te perzier musliman e krishter, per pashket e bajramat, tek shkodranet, besoj se jane shembuj te mjaftueshem te tolerances fetare mes shqiptareve. Shembulli tjeter vie nga praktika e edukimit fetar ne Evropen Perendimore. Ajo ka treguar se nuk ka kurfare urrejtje nderfetare mes nje belgut musliman dhe atij krishter. Kur eshte koha e mesimit te fese, nxenesit muslimane shkojne ne klasen e tyre te edukimit musliman, kurse ata te krishteret ne klasen e edukimit krishter. Nuk ka perzierje dhe percarje mes tyre, kjo percarje ekziston vetem ne mendjet e pseudointelektualeve tane te cilet jane profesioniste te trillimeve dhe ngaterresave prapshtane.

Problem politik

Pas gjithe kesaj qe thash me siper, mendoj se problemi ne fjale po anon me teper ne  fushen politike. Ne shqiptaret ne Ballkan jemi shumice muslimane, rreth 82 % . Nese i veshtrojme shtetet perreth nesh, te gjitha jane me shumice krishtere. Te gjitha keto shtete nuk i paskan keto “probleme te siperpermendura”, pos ne shqiptareve?! Atehere, cila eshte forca penguese e cila argumenton se edukimi fetare qenka element perçares ne trojet shqiptare e nuk qenka element perqares ne te gjitha keto shtete krishtere, si dhe gjithashtu nuk qenka perçarese ne shtetin turk(me shumice muslimane)? Shtetet krishtere perreth nesh nuk kane perçarje sepse jane te kufizuara gjeografikisht me shtetet tjera krishtere. Turqia ne anen tjeter eshte e kufizuar gjeografikisht me shtetet krishtere dhe muslimane, por edhe kjo nuk i ka keto probleme. Problemi ngelet vetem me shqiptaret, sepse gjeografikisht jemi brenda teritoreve krishtere, prandaj ketu duhet te ket vend fusheveprimtaria politike e asimilimit te muslimaneve. Nese serbet u munduan te bejne spastrimin etnik, tani si duket krishteret shqiptare, te ndihmuar nga institucionet e ndryshme perendimore po mundohen ta bejne spastrim religjioz. Nese shqiptareve nuk u jipet e drejta e edukimit fetar, konsideroj se perendimoret kane ardhe ne trojet shqiptare si okupues te kutures dhe identitetit tone fetar, duke “detyruar” edhe te parin tone (presidentin Rugova - si “musliman”) te behet nismetar i ndertimit te katedrales politike. Nese nuk zbatohet karta e kombeve te bashkuara per te gjithe njesoj, atehere mendoj se paska ardhur koha e perçarjeve te reja, te medha, te cilave nuk u dihet fundi. Shqiptaret jane te pafuqishem, prandaj le te deshmoje koha se krishteret shqiptare dhe pseudointelektualet jane atdhetare. Nese shqiptaret duhet te ndryshojne le te jete ai ndyshim i natyrshem pa dhunime dhe pa imponime. 

DEBATI

Tema e pare ne serine e temave per analize dhe debat qe ka filluar Shoqata Kulturore “Zeri yne” t’i paraqes gjate muajit qershor eshte referuar nga z. Muhamed Jusufi, me titull: “Arsyeshmeria e futjes se lendes se edukimit fetar ne shkolle”.

Pas fjales se hyrjes nga ana e z. Jusufi u zhvillua nje diskutim i thukte ku u paraqiten teza dhe qendrime qe ne te ardhmen do te jene si qendrijm dhe platforme e shoqates lidhur me kete problematike.

Milazim Krasniqi:

-          Kjo teme, pas nje nderhyrje redaktoriale dhe pas konkluzioneve mendoj se duhet te mbetet edhe si qendrim i pergjithshem i Shoqates lidhur me kete çeshtje.

-          eshte e qarte se vete shpirti i njeriut ka nevoje per mesim dhe edukim fetar dhe kjo eshte e pashmangshme, dhe eshte çeshtje kohe se kur deo te arrihet. Kjo nevoje vjen vete nga Zoti, dhe ne momentin kur kemi nje shkeputje nga kjo nevoje atehere kemi te bejme me humbjen e identitetit te personalitetit te caktuar. Ne fund te fundit, njeriu ka navoje ta mbush nje boshllek qe i shfaqet ne mungese te fese dhe mesimit fetar.

-          Kjo eshte edhe nevoje familjare, sepse me aplikimin e ketij edukimi do te kete edhe harmoni me te madhe brenda familjes, do te kete harmoni Brenda vetvetes. Familja qe akcepton fene, aty ka harmoni me te madhe ne relacionin bashkeshorte dhe patjeter edhe ne relacionin prinde – femije dhe anasjelltas.

-          Aspekti negativ – mungesa e edukates fetare per 50 vjet ne Shqiperi eshte pasqyruar me pasojat e saja tmerruese ne fazen e tranzicionit. Jemi deshmitar te ndodhive me te ndyera Brenda familjes kur burri e detyron bashkshorten ne prostitucion, kur prindi nuk brengoset per femijen e mitur se merret me gjerat e ndaluara dhe te pista, kur raportet prind-femije dhe anasjelltas teresisht jane rrenuar, kur dhuna ne familje eshte alarmante dhe shume efekte çmoralizuese si pasoje e largimit nga feja dhe nga Zoti.

-          Edhe shoqeria jone ka nevoje per fe. Nuk eshte i rastit aplikimi i edukimit fetar gati ne te gjitha vendet evropiane dhe ato fqinje. Nuk eshte e rastit qe kjo e drejte sanksionohet edhe ne te gjitha konventat nderkombetare per te drejtat dhe lirite e njeriut. Iniciativa e tille edhe te ne synon nje ane pozitive te jetes se njerezve, duke eliminuar ato shemti dhe veprime degraduese per shoqerine. 

-          Rast i veçante i refuzimit te idese se edukimit fetar eshte Kosova. Ne shoqerine tone veshtire pranohet kjo ide. Pjesa me arrogante e kesaj rezistence eshte pjesa e intelegjencise qe ka prejardhje komuniste – ateiste, dhe kjo pjese arrogante dhe injorance duhet te denoncohet si e tille.

-          Si dhe çfare duhet te jete projekti i Bashkesise Islame lidhur me kete çeshtje, ky duhet te jete preokupim i te gjithe neve. Propozuesi, ne kete rast BI, a i ka parapare organet apo strukturat percjellese qe ta shtyej perpara kete propozim?  Nje komision ad hoc do te duhej te merrej me kete çeshtje dhe ne te do te duhej te kishte ekip te specializuar, do te duhej ta kishte zedhenesin, i cili do te kishte nje komunikim te drejteperdrejte, profesional dhe me kohe me opinionin.

Sabri Halili:

Pasi qe diskutimi dhe tezat qe i paraqiti z. Krasniqi jane qendrime qe i perkrah edhe vet, une do te ndalesha vetem te nje pjese e fjales hyrese te z. Jusufi ku ka te beje me arsyetimet e refuzuesve te idese per futjen e lendes se edukimit islam ne shkolla, ku nder te tjera permendet fakti i integrimit te sistemit arsimor dhe redukimin e lendeve neper shkolla.

- Une do te thoja se kj arsye nuk qendron per faktin se ende nuk dihet se a do te hiqen dhe cilat lende do te hiqen nga sistemi i shkollimit fillor. Jemi te ndergjegjshem se ne sistemin arsimor kemi pasur lende te ideologjive partiako-politike dhe domosdo shkollat tona duhet te zhveshen nga ato lende, sepse edhe ashti ato jane treguar shume kontraproduktive per edukimin e brezave, ndersa lenda e edukimin fetar nuk ka qene asnjehere ne sistemin arsimor. Mu per kete ktahas heqjes se lendeve te tilla te demshme per shoqerine tone, duhet te futen lende te reja, te tilla qe jane ne interes te shoqerise, ne interes te brezave te rinj, per te cilet themi se jane ardhmeria e jone, e te cilet jane ne rrezik te perhershem per shkak te mungese se nje edukimi te drejte e njerezor, ashtu si kerkon Zoti nga krijesat e tij.

E enjte. 19 qershor 2003