Nje ideologji do te pranohej nga njerezimi atehere kur ajo vjen nga te papasionuarit, e te tille ne bote nuk ka sepse bota  nuk linde te tille. U shpenzuan miliarda dollare per te ndihmuar rritjen e tensioneve ndermjet popujve, ndersa tani hargjohen edhe miliarda dollare te tjere per t’i ulur tensionet

Kohe me pare kisha rastin te lexoja “Nata e kristalte ne Gjermani”. Tani thujase çdo jave mos edhe çdo dite degjoj per aktet terroriste te organizates baske ETA, dhe te asaj irlandeze IRA. Gjate ceremonive festive te protestanteve per fitoren e tyre ndaj katolikeve per çdo vite vriten, plagosen apo keqtrajtohen me mijera njerez. Çuditerisht te gjitha keto veprime terroriste nuk pasohen me propaganda te mvshura me prapavije politike, e as terroristet e tille nuk etiketohen si fundamentaliste religjioze, ashtu siç veprohet me grupet e ndryshme te muslimaneve dhe veprimet e ngjashme te tyre.

Kjo hyrje eshte paralajmerim i shkoqitjes se temes e cila eshte aq brengosese per te ardhmen e njerezimit, sepse komunikimi elektronik beri qe nje dukuri problematike qe ndodh ne nje skaj te botes barte pasojat dhe refleksionet e saja ne skajin tjeter te botes. Mediat veprojne dhe fale Zotit qe veprojne. Po sikur te veprojne te lira dhe t’i perkushtoheshin 24 ore mireqenies njerzore do te ishte nje e arritur e madhe. Fatkeqesisht mediat jane te dirigjuara nga individe dhe grupime te ndryshme te cilet e shfytezojne kete segment per ç’harmonizimin e jetes se njeriut dhe nenshtrimin e tij. Ata armiqesojne civilizimet per perfitime te tyre vetanake, duke minimizuar veprimet e grupeve krishtere, kurse ne anen tjeter i ekzagjerojne veprimet e grupeve muslimane. Kjo fushate e mediave len pasoja shume te medha ne psiqiken e njerezve te cilet nuk jane mire te informuar me kulturen islame, krishtere dhe me rrymat e ndryshme politike. Me vija te trasha kjo e sinjalizon opinionin e painformuar se çdo musliman eshte terrorist dhe çdo i krishtere eshte viktime. Keto veprime te qellimta nga dirigjuesit e mediave jane rezultat i shoqervie ne te cilat sistemi gjyqesor nuk funksionon si duhet, dhe ku politika ditore qendron mbi ligjet dhe mbi kodet e gazetarise moderne. Qellimkqinjte e tille mbeshteten ne “forcen” e tyre, dhe fushata e ketille duket gjithnje me e rrezikshme dhe me pasoja te paparashikueshme.

Jemi deshmitare okulare te projektit dhe strategjise serbe ndaj popujve jo serb ne ish - Jugosllavi. Minimizohej çfaredo veprimi serb, ndersa maksimizoheshin veprimet e komuniteteve joserbe. Serbet edhe ne te kaluaren e luanin rolin e viktimes, kurse joserbet gjithmone trajtoheshin si destabilizues te politikes ditore. Ne perfundim te nje simpoziumi te mbajtur dite me pare ne Prishtine ne te cilin morren pjese perfaqesues shqiptare e joshqiptare, pjesemarresit serbe ankoheshin me teper se shqiptaret per te “padrejtat” qe ia ka bere serbeve regjimi i cili ishte pjelle tyre.

Cila ideologji do te ishte e pranuar per njerezimin?

Kush fiton e kush humbe ne keso fushata? Nese merret problemi i ish - Jugosllavise si problem lokal ndersa problemi i nocionit fundamentalizem si problem boterore, atehere do te na mjaftonte te rikujtojme pasojat e “problemit lokal” derisa te kuptojme se çdo te ndodhte me problemin, te cilin, ndoshta ne menyre artificiale e kane kualifikuar si problem boterore.

Ne Jugosllavi u vrane e masakruan me qindra mijera njerez, u keqtrajtuan miliona te tjere, mbeten te pa strehe shume prej tyre dhe u traumatizuan te gjithe shtetasit e saj, u ngateruan shume popuj ne bote, perparimi shoqerore u kthye prapa disa decenie... Por para se gjithash kur perfundoi (me urrejtje te popujve)  ky problem “lokal” i cili kishte filluar njezet vjet me pare, u kuptua se nuk fitoi askush. U shpenzuan miliarda dollare per te ndihmuar rritjen e tensionit ndermjet popujve, ndersa tani hargjohen edhe miliarda dollare te tjere per t’i ulur tensionet. Nese kohe me pare lufterat lokale trajtoheshin si luftera lokale e lufterat boterore si lufta boterore, tani lufterat lokale sipas logjikes aktuale dhe te arriturave mediale duhet te kualifikohen si luftera boterore, kurse lufterat boterore duhej te konsiderohen si lufta shkatrrimtare te llojit te njeriut. Ne Kur’an Zoti thote: ”dhe veç e krijuam njeriun ne formen  me te persosur dhe, pastaj e zbritem ate ne me te ultin e te ulteve” .Kjo ishte dhurate per njeriun, por njeriu eshte shkaktare per uljen drastike te llojit tone njerezore, sepse per qellime vetanake dhe pasione te semura mbjellim urrejtje nderetnike e nderkonfesionale.

Bota perendimore (amerikane dhe europerendimore) pas fitores se tyre ndaj inkuzicionit e sheh çdo tentative ose levizje fetare si kthim ne fundamentalizmin religjioz. Nje fillim te nje inkuzicioni te ri ne te ardhmen! Levizjet e tilla konsiderohen si te rrezikshme dhe ato pengojne modernizimin, shekullarizmin, liberalizmin dhe civilizimin bashkohore. Vertete, si rrjedhoje e ideologjise krishtere lindi inkuzicioni, dhe jane per çdo levdate veprimet e shekullaristeve per te penguar lindjen e fundamentalizmit nder krishtere. Konkluzionet e tilla nuk duhej te ishin edhe ndaj islamit. Muslimanet nuk mund ta kuptojne nocionin  fundamentalist dhe nuk pranojne te barazohen me religjionin krishter per shume arsye. Nese inkuzicioni eshte pjelle e krishterimit, ajo nuk ka te beje fare me islamin. Islami eshte gjenerator i perparimit dhe modernizimit te jetes njerezore e asesi pengues i perparimit njerezor. Bota perendimore duke luftuar inkuzicionin me ideologjite laike vetem ne shekullin njezet perjetoi ideologjite ose rrymat politike si komunizmin, nacizmin, fashizmin dhe tani se fundi demokracine, dhe vetem per nje shekull shkaktoi dy luftera boterore, me qindra milliona njerez te vdekur, milione te tjere te mjeruar etj. Nese njerezimi vazhdon te provoje rryma te ndryshme politike si dhe ideologji te cilat me nje veprim te vogel antiideologjik behen shkaktare i ndryshimit te parimeve e ideologjive te tyre, atehere kataklizma eshte shume afer.Valle cili eshte motivi i cili me udheheq te jem demokrat, t’i besoj nje grupi i cili udhehiqet nga pasionet dhe nderron mendje nga çasti ne çast. Te gjitha keto ndryshime vijne ngase truri i nje individi ose nje grupi te vogel, nuk mund t’i pergjithesoje dhe unifikoje idete. Perderisa ndryshojne pasionet, doemos duhet te ndryshojne edhe idete. Nje ideologji do te pranohej nga njerezimi atehere kur ajo vjen nga te papasionuarit, e te tille ne bote nuk ka sepse bota nuk linde te tille.

Fenomeni dhe nocioni “fundamentalizem”

Para shkoqitjes se fenomenit “fundamentalizem” eshte e arsyeshme dhe e domosdoshme shpjegimi i termit fundamentalizem, terrorizem dhe fryme.

Nese i referohemi fjaloreve nuk do te gjejme ndonje spjegim te drejteperdrejte te fjales fundamentalizem ngase eshte terme i ri. Kjo fjale duhet te rrjedh nga fjala fundament, diçka bazore, pra, kthim ne origjine ne baze etj. Me fjale tjera fundamentalizmi mund te kuptohet, te mbeshteturit ne shtyllat themelore te nje ideje, feje ose doktrine dhe si e tille ajo nuk pranon alternativa tjera si shtylla te drejta, perveç ideologjise e te pareve te tyre.

Kurse fjalen terrorizem e shpjegojne te gjithe fjaloret, e ajo nenkupton tiranine, dhunen e eger ose shtypjen e pameshirshme.

Fryme, ka shume kuptime. Ajo na paraqitet ne kuptimin e frymemarjes, shpirtit, jetes, gjallerise, vetedijes, esences, thelbit etj.

Meqe u shpjeguan keto terma eshte me interes te paraqitet edhe nje pyetesor i cili lindi si domosdoshmeri e temes. Jane pyetur njerez te shtresave te ndryshme te shoqerise sone duke filluar nga bujqit, zejtaret, njerezit me arsim te mesem si dhe me arsim te larte, “ç’eshte fundamentalizmi”? Perafersisht 80 per qind nga personat me arsim te mesem e te ulet jane pergjigjur: “Ata jane arabet”! Nje numer jo i vogel pergjigjet se ata jane “terroristet musliman” te botes arabe. Shtresa me arsim te larte pergjigjet pak me afer kuptimit por shume prej tyre aludojne ne fundametalizmin islamik, e me pak prej tyre aludojne ne fundamentalizmin krishter.

“Fundamentalizmi eshte i providences kristiane – protestante amerikane, i lindur ne shekullin XIX si proteste, si reaksion ne paraqitjen ne skenen boterore te liberalizmit dhe modernizimit ekstrem, e veçanerisht si reaksion ndaj pozitivizmit dhe evolucionizmit, si reaksion ndaj te kuptuarit dhe te komentuarit te dokumenteve themelore te Kristianizmit. Se shpejti kjo levizje u zgjerua ne Angli e me gjere nder protestantet (ungjillistet). Me kete rast, brenda disa bashkesive kishtare ungjilliste (protestante) u organizuan konferenca biblike, qe me ane te tyre ne menyre unike te pergjigjen ne problemet dhe pyetjet rishtazi te dalura ne skene. Perveç asaj se fundamentalizmi ishte reaksion ndaj aksioneve te faktoreve te jashtem si kundrejt modernizimit, liberalizmit dhe shekullarizmit, ai ishte reaksion edhe ndaj aksioneve te faktoreve te brendshem kundrejt levizjes kundershtare “Social Gospel”(Ungjilli social), levizje kjo qe angazhohej per harmonizimin sa me te madh te Ungjillit me rrethanat shoqerore te Perendimit”, citohen burime nga libri Fundamentalizmi i krishter”, nga Franjo Topiq. Nga i njejti burim thuhet se perkunder dallimeve e kundershtimeve ndermjet veti, e veçanarisht ndermjet bashkesive protestante te baptisteve, prezbetarianeve dhe “Nxenesve te Krishtit”, grupet fundamentaliste e kane te perbashket percaktimit antikumenik dhe antidialogist. Keshtu per shembull, kur me 1948 ne Amsterdam te holandes u formua Keshilli boteror ekumenik i kishave, fundamentalistet per te krijuar baraspeshe formuan Keshillin nderkombetare te kishave kristiane (ICCC). Mendohet se sot fundamentalizmi eshte me i pranishem ne SHBA ku numeron rreth 10 milion pjestare, kurse disa shkojne me tej e pohojne se sot se paku simpatizues te kesaj levizjeje jane 50 miliona njerez.

Per t’u sheruar nga traumat e shumta te fundshekullit qe lame pas dhe traumave te reja qe po na percjellin ne kete milenium te ri, dhe per te marre “fryme” njerezimi duhet te lirohet nga izmat e shumta. Ai duhet ta njohe dhe studioje njeriun sa me mire. Te del me  spjegime te burimeve te shendosha te cilat jane per te miren njerezimit, e tu thote jo pasioneve te grupeve te ndryshme. Duhet te kuptohet se njeriu eshte nje qenie qe ne brendine ose psiqiken e tij nuk eshte i njejte me tjetrin. Njeriu vepron ne saje te orientimeve te udhehequra nga fryma e cila eshte e kanalizuar per nje jete te qete - me shpirt te bindur plotesisht; te qortuar – i cili fajeson veten gjithmone; te orientuar pas pasioneve dhe epsheve– i cili eshte nxites i se keqes. 

Perfundimisht, mendoj se populli duhet te udhehiqet nga fryma e qete dhe ajo e qortuar, nga mendja analitike e cila vepron pasi ka analizuar mire mendjen reaktive dhe psikosomatike. Fryma e pasioneve dhe e epsheve eshte ndjellakeqe dhe pa perspektive tek ne dhe per ne.