A

R

Njoftim

Të ndëruar miqë, mirë se vini në web faqen e pare Kajolli Homepage. Ju dëshirojmë qendrim të këndshem në të gjitha link-et e projektit shqiptar "AlbaNur"

Gjeografine politike e perbejne gjithcka ka te beje me siperfaqet toksore, organizimet e shteteve dhe ideologjite e popujve.

Qeverisjet ose organizimet e njerezve (popujve) gjate shekujve kane pesuar ndryshime te vazhdueshme, mendoj se ia vlen t’i theksojme disa nga orgnizimet me me peshe te madhe ne historine e njerezimit, ato jane: organizimi primitiv, fisnore, nacional, fetare, ideologjik dhe dhe tani se fundi globalizimi. Ky I fundit eshte ne rritje e siper por koha do te tregoje nese eshte sisitem me i persosur ose jo.

Zhvillimet e gjeografise politike

Ky term lindi pas dy pyetesoreve:

1. Cilat jane praktikat e nje shteti sipas percaktimeve gjeografike dhe vecorite njerzore.
2. Cila eshte shkenca qe do te merrej me kete teme

Dijetari gjerman Ratsell eshte i pari i cili filloi te mirret me kete hulumtim por fatkeqesisht nuk mundi t’a perfundoje mendimin per shkak te perhapjes se ideologjise naziste ne Gjermani. Pas tij ngeli ne kujtimet tona thenja e Makinderit per Gjeografine politike: shekullin 20 e udhehoqen konfliktet politike nderkombetare e quajtur teoria e “Zemres dhe  Kornizave” qe nenkupton zemren e tokes dhe kornizat e saja. Zemra simbolizon forcat tokesore (kembesorine) kjo perfaqesohej nga Bashkimi Sovjetik dhe Gjermania. Korniza simbolizon forcat detare (marinen) kjo perfaqesohej  nga Sh.B. te Amerikes dhe Anglia, kurse tani keto dy te fundit perfaqesojne keto dy forca.

Soli Kohen e zgjeroi kete terminologji edhe me shume ne kohen kur u bene zbulmet teknologjike te reja te kohes. Pra, si rezultat i zhvillimit te teknologjise dhe shpikjeve ajrore, raketave me largesi tejkontinentale. Kohen nuk e sheh boten si nje teresi, ashtu si e paraqet Makinderi. Ai veren se bota eshte me shume njesi autonome rajonale, ose me saktesisht ai paraqet nente njesi dhe ato:

1. Zemra dhe europa lindore
2. Azia e larget
3. Azia juglindore
4. Lindja e afert
5. Vendet shkretinore
6. Kufinjt ujore europian dhe shtetet e atllasit.
7. Amerika jugore
8. Vendet aziatike te cilat kane dalje ne dete
9. Kufinjt ndermjet Amerikanoanglezve dhe Karibeve.

Perveç Amerikes dhe Bashkimit Sovjetik ky veren edhe tre forca tjera boterore siç jane Japonia, Kina dhe Europa, pastaj forcat e rendit te dyte si: India, Brazili, Nigeria etj, dhe se fundi shtetet e rendit te trete e te katert.

Pas perfundimit te luftes se ftohet, filloi nje radhitje e re ne gjeografine politike.

Ketu do te veçojme Pol Kenedin me librin e tij te viteve ’80-ta, “Ramja e fuqive te medha”, ku i parasheh ndryshimet e medha politike qe do te ndodhin ne vitet 1989 - 91, vite te cilat do ta permbysin Bashkimin Sovjetik ne nje ane, dhe bashkimin e gjermanive ne anen tjeter. Ne kete kohe nuk eshte menduar se kush do te jete ai qe do te mbane rendin dhe paqen ne bote. Pretendent kryesore pa dyshim kane qene Sh.B. te Amerikes. Si duket edhe kjo nuk mund ta barte kete barre ngase ne brendine e saj verehen ramje ekonomike. Analistet politik qe nga viti 1992 deri ne ditet tona e pranojne faktin se deri tani nuk jane percaktuar per baraspeshat e forcave te mundshme per nje te ardhme te afert.

Si mendim gjeopolitik pas viteve ’90 - ta eshte shtruar edhe mundesia e rikthimit te Bashkimit Sovjetik ne skenen politike boterore si nje rival i mundshem i ri i Sh.B.te Amerikes. Ne keto analiza eshte perfshire edhe ngritja shume e shpejte e shtetve islamike si fuqi e mundshme boterore. Shtetet islamike kane nje shtrirje shume te madhe ne kontinentin e Azise dhe Afrikes prandaj ndikimi i tyre do te luante nje rol te dukshem ne hartimin e rendit te ri boterore.

Disa analiste si per shembull Xhon Oluoflin paraqet dhjete variantet e mundshme qe mund te ndodhin ne ndryshimin e gjeopolitikes. Prej ketyre dhjete varianteve, me kryesoret do te ishin:

1. Te mbeten Sh.B.te Amerikes te vetmet ne mbikqyrjen e botes.
2. Perplasja e aleances perendimore, ndermjet Sh.B.te Amerikes  dhe Europes, mu ashtu siç ndodhi perplasja ne kampin lindor ndermjet kinezeve dhe Bashkimit Sovjetit ne vitin 1962. Po te ndodhe kjo atehere Europa do te ishte konkurenti i dyte i cili do te merrej me rregullimin e sistemit boterore.

Ndryshimet shume te medha gjeopolitike do ta pengonin ne mase te dukshme strategjine qe e ka ndjekur politika e globalizimit ne veçanti pas paraqitjes se sfidave te reja nga antiglobalistet neper rajone te ndryshme te botes. Prandaj keto variante edhe mund te mos ishin te realizueshme.

Gjeografia okupuese

Gjeografia si lende u zhvillua me se shumti ne kohen kur filluan kolonite gjate shekullit 19. Keto koloni per t’u zgjeruar edhe me shume duhej te materializoheshin me teori te reja ideologjike. Nje nga teorite e mundshme ne fillim te shekulit 20 ishte edhe ideja e Helfelridengut si marksist nga Austria. Idene kolonialiste te tij e paraqiti dhe njekohesisht e zbatoi Lenini gjate luftes se pare boterore.

Lufta e pare boterore qe shkaktar i nje  analize te thelle, dhe pas propozimeve te shumta, perfundimisht u rezonua se lufterat duhet t’i ndryshojne format dhe kahjet e shteteve dhe popujve. Rezultat i ketij ndryshimi ishte lufta e dyte boterore. Kjo lufte shkatrroi te gjitha idete qe bartnin levizje me pretendime okupuese dhe qe beheshin shkak i luftrave klasike.

U paraqit ideja e globalizimit, si nje ide e re per njerzimin e cila eshte po ashtu me pretendime okupuese, por qe stili i saj nryshon dukshem ndaj luftrave klasike. Kjo ide filloi te zhvillohet shume shpejt duke okupuar ekonomine e shteteve, fillimisht duke blere fabrika dhe ndermarje, e pastaj duke ndikuar ne sistemin monetar si dhe ne buxhetin shteterore, programe te ndryshme te stilit perendimore liberal duke perfshire ketu sitemin ekonomik dhe kulturor. Vetem prej vitit 1983 –1991 nga Amerika Jugore jane barte per ne SH.B.te Amerikes 200 miliard US$. Por edhe pas gjithe ketij ndyshimi te madh dhe formes se re te okupimit, lufterat klasike ne bote nuk u eliminuan. Nga lufterat klasike qe edhe sot jane ne process e siper ne bote mund te permenden: konfliktet e shteteve (popujve) te ndare, konflikti ndermjet Indise dhe muslimaneve, konflikti ne Qipro ndermjet turqve dhe grekeve, konflikti arabo çifut ne Palestine etj. Edhe pse keto luftrera jane te karakterit lokal  ne vete bartin edhe karakterin tjeter, sepse kane filluar te involvohen shume shtete te tjera qe duan ta shtrijne ndikimin e tyre ne bote.  

Shtetet autonome