|
Historiku i Xhamive ne Prishtine
Shpeshhere degjoj te flitet ne vende publike, por edhe te lexoj ne
gazeta per xhamite dhe per formen e xhamive.
Sipas ketyre
opinioneve xhamite qe po ndertohen qenkan te
traditave jo kosovare (te stilit turk) ose diçka
tjeter. Nuk e kam te qarte se pse njerezit
kane deshire te behen mjet i manipulimeve te
disa interesave te cileve nuk ua dime fillet.
Me shume
keqardhje e them se shumica e atyre qe “iu
vie keq” per stilin i xhamive ne Kosove nuk
jane fetare ose nuk jane fare shqiptare.
Nuk
kam ndermend te komentoj keto opinione sepse
ato jane shume te qarta dhe tendencioze. Para
se te futem ne teme do t’ishte e udhes te
njihemi me domethenien e
fjales xhami.
Sipas
kuptimit terminologjik fjala xhami rrjedh prej
fjales arabe “xhemea”, qe ka kuptimin e
tubimit. Kurse sipas kuptimit etimologjik kjo
fjale ka kuptimin e vend - tubimit te besimtareve
musliman te cilet kryejne namazin gjegjesisht
faljen ditore, javore etj.
Cilat
ishin tri xhamite e para
Kur’ani
na meson se mbi themelet ekzistuese te Qabes
Ibrahimi u autorizua nga Zoti per ngritjen e
mureve te faltores e cila ishte rrenuar prej
kohesh. Muhammedi i derguari i Zotit na meson
se Qabja ishte ndertuar ne toke nga melaiket
para se te krijohet njeriu i pare. Po ashtu
sipas thenjeve te Muhammedit, xhamia e dyte
eshte me emrin Aksa. Kjo gjendet ne
Jerusalemin e sotem. Xhamia e trete, u ndertua
pas shume shekujsh mileniumesh, e ajo eshte
xhamia e pejgamberit ne Medinen e sotme. Pastaj
pasojne xhamite tjera te shumta.
Cilat
jane kriteret e ndertimit te xhamise
Zoti
na kushtezon te falemi vetem ne vend te
pastert. Kete namaz mund ta bejme ne çdo
cep te tokes pa marre parasyshe formen e
vendit. Duke u nisur me kete baze, besimtari
nuk kushtezohet me ndertimin e
objekteve te kultit. Por per aresyera
objektive besimtaret muslimane jane percaktuar
per ndertimin e xhamive, sepse lutja me xhemat
(lutje e perbashket) eshte me e vlefshme.
Sot shohim
stile te ndryshme te tyre, por secila
ka per baze sallen e faljes e cila eshte e
sheshte, pa interier dhe pa dekor. Ajo mund te
shtrohet me qylym (tepison ose diçka
tjeter) sa per te treguar se vendi ku falemi
eshte i pastert. Nese i kthehemi historise,
xhamia e Muhammedit u ngrit vetem ne kater
mure rrethuese, ne mes tyre kishte nje trup te
hurmes e cila ju sherbente per hije. Per
arsye te degjimit te ezanit, muezini ngritej
ne nje vend sa me te larte qe ishte e
mundur, tani kete lartesi e yevendesoi
minarja.
Muslimaneve
te asaj kohe ju mjaftonte qe vendi ku faleshin
t’ishte i paster dhe i mbrojtur nga kafshet.
Nga besimtaret kerkohet te hyne ne lutje
duke qene te paster ne trup, ne zemer dhe
te kane sinqeritet. Pra, per muslimanin nuk
ka rendesi pamja e jashtme e xhamise. Me
kalimin e kohes muslimanet arabe, u perballen
me popuj tjere jo arabe te cilet kishin
historik te gjate dhe kultura te ndryshme.
Islami, eshte ngritur mbi baza shume te
shendosha,
ai i pershtatet natyrshmerise se njeriut, pa
marre parasyshe se ne cilen vend dhe kohe
jeton ai. Xhamite ndertoheshin sipas numrit te
besimtareve, shijes dhe mundesive materiale te
vendasve. Mjaftonte qe ne te, te ket nje
salle (vend faljeje), nje mihrab qe tregon
drejtimin e kibles dhe nje ose dy minare te
cilat sherbenin per thirrjen e ezanit. Stili i
tyre tani kaloi modestine arabe. Xhamite
filluan te ndertohen nga nje grup njerezish te cilet e kishin bere profesion te tyre kete
veprimtari. Para se te ndertojne xhamite u
detyruan te sjellin arqitekt te vendeve te
ndryshme vetem e vetem per t’iu pershate
shijes se vendasve.
Verejme
se stili i xhamive te turqve eshte i perafert
me stilin bizantin. Konsideroj se, turqit qe ne
fillim ishin ne rruge te gabuar, sepse
kopjuan me endje stilin bizantin. eshte e
njohur arqitektura bizantine tek analistet. Ajo
demostronte fuqine e shtypjes se madhe. Pos
kishave dhe pallateve te medha te udheheqesve,
dhe shume te kushtueshme shohim edhe ndertimin
shume te veçante te gjykatoreve. Keto ndertime
kishin ndikim shume te madh ne psiqiken e
qytetarit te rendomte. Ato ne hyrje te saj
kishin shkalle shume te gjera dhe te larta.
Ky ndertim psikologjik ishte bere per nje
arsye te vetme psh. ai qe kishte vendosur te
ankohej per nje padrejtesi deri sa te
arrinte tek zyrtaret e caktuar duhej te
kalonte neper shkalle shume te gjera, te
larta, dhe nje labirinth korridoresh. Praktika
ka treguar se shume persona deri sa kane
arritur tek zyrtari e kane terhequr ankesen,
nga ndikimi psiqik dhe frika qe kane perjetuar duke kaluar
gjithe ate rruge.
Kishat
e tyre ishin perplot ikona, ato ndikonin thelle
ne psikiken e besimtareve, te besonin se
Isau ishte kryqezuar dhe ishte biri i vetem qe
ka perberje te qenies se Zotit.
Kopjimi
i ketij stili, (turqit) muslimanet vetem sa i
dobesoi edhe me teper. Te pasionuar nga
forma, turqit harruan esencen e tyre. Njerezit
qe nuk kane esence mundohen te paraqesin
forma sa me terheqese qe do te ndikojne ne
afrimin dhe bindjen e te tjereve. Muslimanet
nuk kane nevoje per forma te cilat
demostrojne jorealen. Ata esencen e kane te
shendoshe dhe nuk i frikohen çfaredo lloj
sulmi a rreziku qe mund t’i kanoset nga forma
te caktuara.
Tani
kur bota eshte perzier me multikultura dhe
multicivilizime, pak rendesi ka stili arab,
turk, iranian ose indonezian i xhamive. Muslimanet
duhet te gjejne nje ose shume modele te
arqitektures bashkohore. Stile te reja qe i pershtaten
kohes. Sot o kurre, mundesite jane qe me
pak shpenzime te behen konstrukcione te mira
dhe te pranueshme per syrin e besimtareve.
Qyteterimi tanishem i ka tejkaluar te gjitha
koherat e meparshme. Xhamite e sotme duhet
t’i pershtaten arqitektures se realizmit te
fese islame. Te paraqet brendine e ndjenjave,
besimit dhe kulturen e muslimanit.
Nese
arabet jane munduar te na ndihmojne ne ndertimin
dhe rindertimin e xhamive te shkateruara nga
barbaret serb, ata jane munduar te sjellin
stilin e xhamive qe i kerkon koha. Ky stil nuk
njihet si stil arab, wehabist ose ndonje stil
tjeter. Xhamite nuk dallohen tek muslimanet,
siç dallohen kishat tek besimtaret krishter.
Ata qe duan te fusin perçarje mes muslimaneve
sajojne llojlloj intrigash. Nese ne shqiptaret
pranuam qe kullat t’i zevendesojme me ndertesa
te cilat ne vete bartin shume banesa, atehere
pse e njejta logjike nuk do te pranoje
ndryshimin e pamjes se xhamive. Cilin e pengon
ky ndryshim qe njeriu besimtare te jete
pedant dhe te kete paraqitje te qyteterimit
ne te cilen ai jeton?
Prishtine
04.08.2003
Muhamed
Jusufi – Kajolli
Drejtor
i Sh.K. "Zeri Yne"
|
